Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՈՒՂԵՐՁԸ ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿԻ ՕՐՎԱ ԱՌԻԹՈՎ


Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՊԱՏԳԱՄԸ ՍՈՒՐԲ ԾՆՆԴՅԱՆ ԵՎ ԱՍՏՎԱԾՀԱՅՏՆՈՒԹՅԱՆ ՏՈՆԻ ԱՌԻԹՈՎ

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Բանակի օրվա առիթով Հայրապետական Մեր օրհնությունն ու շնորհավորանքներն ենք բերում ի սփյուռս աշխարհի համայն մեր ժողովրդին, հայոց բանակի քաջարի զորավարներին և զինվորներին:

Մեր ժողովրդի պարծանքն է պատերազմական հերոսամարտերում ձևավորված ու ամրապնդված հայոց բանակը, որ մեր նոր պատմության վճռական պահին հայրենասեր սրտով և քաջակորով ոգով մեծ հաղթանակներ նվաճեց` հանուն Հայաստանում և Արցախում մեր ժողովրդի ազատ և խաղաղ կյանքի:
Այսօր էլ հայոց բանակի մշտարթուն ծառայությամբ ապահով են մեր երկրի սահմանները: Շնորհիվ մեր զինվորների և զորավարների նվիրումի ու հավատավոր հոգու արիության` կանխվում են մեր ժողովրդի խաղաղ ու բնականոն կյանքը խափանող ոտնձգություններն ու վտանգները:
Մեր մարտիկների փառապանծ ծառայության բարձր գնահատանքով Մեր աղոթքն ենք վերառաքում առ Ամենակալն Աստված, որ Իր խաղաղ օթևաններում ընդունի հանուն հայրենյաց զոհված մեր հերոս զավակների հոգիները և ապավեն Continue reading

Աստված զորացնի քեզ Հայոց բանակ, Աստված պահպանի քեզ հայ զինվոր


հայ զինվոր

Ջերմորեն շնորհավորում ենք բոլորիս բանակի 23-րդ տարեդարձի առիթով: Թող Ամենակարող Աստված Իր կենարար Սբ. Խաչի զորությամբ օրհնի, պահի ու պահպանի Հայոց ազգային բանակը` հայ հրամանատարին, հայ զինվորին:

Հազարամյակների փորձություն ունեցող այսօրվա Հայոց բանակը անկոտրուն ու մարտունակ է այսօր: Մեր պետականության վերահաստատումով այն դարձավ 23 տարեկան:

Դժվարին Ձեր ծառայությունն այսօր թող ուղեկցվի աստվածային զորակցությամբ, մեր քաջազուն նախնիների ուղեկցությամբ մեր աննահանջ աղոթքները  թող ջերմացնի Ձեր սրտերը մեր քաջազուն, արիասիրտ հայ պաշտպաններ, մեր հայրենյաց ու հավատի:

Աստված զորացնի քեզ Հայոց բանակ, Աստված պահպանի քեզ հայ զինվոր:

ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐ՝ ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿ


ՏԵՐ ԶԱՐԵՀ ՎՐԴ. ԿԱԲԱՂՅԱՆ

ՎԱՅՈՑ ՁՈՐԻ ԹԵՄԻ ՓՈԽԱՌԱՋՆՈՐԴ

ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐ՝ ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿ

Ազատ ու անկախ հայրենիք ունենալու երազանքն ամեն մի ժողովրդի մեծագույն իղձն է:  Հազարամյակներից եկող մեր անպարտելի ժողովուրդը` աշխարհակալներ, թագավորություններ ունեցած, ավերներ, ցեղասպանություններ տեսած մեր ժողովուրդն իր անկոտրուն հավատով ու կամքով կրկին իրագործեց իր գերագույն նպատակը` հասավ անկախության: Սակայն պատմության մագաղաթահոտ պրակները, նաև ներկայի հրամայականները փաստում են այն իրողությունը, որ անկախ հայրենիք ունենալու համար պետք է պայքարել:

Այդ պայքարը միշտ ուղեկցել է մեր ժողովրդին իր պատմության դժվարին ճամփաներին: Այդ պայքարի բոցերում են ծնվել հայոց դյուցազունները` հայ քաջերը, այն ընտրյալները, ովքեր առաջնորդել են մեր բանակը` ազատության, անկախության հայրենապահպանության բյուրավոր մարտերում: Հայոց բանակի արի զինվորներն իբրև սկզբունք միշտ որդեգրել են այն ճշմարտությունը, որը հստակ ձևակերպեց հայ նշանավոր զորավար Գարեգին Նժդեհը.<<Ուժեղը նա չէ, որիհաղթությունները ռազմական լինելով, բարոյական չեն>>:

Այո՛, հայ զինվորն արժանապատիվ զինվոր է: Նրա համար անգին ու նվիրական սրբություններ են Հայրենիքն ու Եկեղեցին, ազգն ու ժողովուրդը: Իսկ մեր ժողովուրդը միշտ էլ ապավինել է իրեն պաշտպանող զինվորին, իր հոգում մրմնջալով հավերժական աղոթք նրա համար, իր երգերում, բանաստեղծության մեջ ոգեկոչել է հայ քաջերի, հայ զինվորի փառքը, սխրանքներն ու աներկբա հայրենասիրությունը: Չէ՞ որ հայ զինվորի քաջությունն ու անձնուրաց հայրենասիրությունը նրան առաջնորդեցին ԱվարայրՍարդարապատ, Արցախ

Լինելով  շատ զորամասերում, հատկապես ներկա գտնվելով հայ զինվորի երդման արարողություններին, տեսել եմ նրանց աչքերի կրակները, որոնք նրանց բոցավառ, հայրենասեր հոգիների արտացոլանքն էին կարծես:

Ազգային արժանապատվության հրով է այդ պահերին  ջերմացել հոգիսՄիշտ, երբ  նայում եմնրանց խրոխտ կեցվածքին և խորհում` որ հիրավի հայրենյաց այսօրվա մեր պաշտպանները,արժանի ժառանգորդներն են մեր հերոսական նախնիների, որոնց երդումը իրենց  զոհաբերումն էր, իրենց աննահանջ պայքարն ու հաղթական ուղին: Continue reading

Հիշատակության և աղոթքի օրեր Վայոց ձորում


Հունվար ամսվա 20-21-ին հիշատակության և աղոթքի օրեր էին մարզում: Գյումրիում Ավետիսյան ընտանիքի սպանդից փրկված փոքրիկ Սերյոժան ի տեր հանգավ: Գյումրին ողբաց և նրա ողբը դարձավ համազգային սուգ համահայկական:

Այս գիտակցությունն էր վայոցձորցիներին համակել, որ օրեր շարունակ թեմի հոգևորականների հետ աղոթում էին առ Աստված՝ փոքրիկ Սերյոժայի հոգու խաղաղության  և մեր ազգի միության համար: Թեմական գործող եկեղեցիներում՝ Վայքի Սուրբ Տրդատ եկեղեցում, Նորավանքում, Ջերմուկի Սուրբ Գայանե եկեղեցում եղան Հոգեհանգստյան և ոգեկոչման արարողություններ:

Եղեգնաձորի առաջնորդանիստ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում օրեր շարունակ չէր դադարում մարդկանց հոսքը, հատկապես դպրոցականների, պատանիների, երիտասարդների:

 Հունվարի 20-ին Սուրբ Աստվածածնում Հոգեհանգստյան արարողություն կատարվեց բացառապես դպրոցների սաների և ուսուցիչների մասնակցությամբ: Խորհրդանշական էր՝ նույն օրը զոհված հայորդիների՝ Մովսես Գյորգիսյանի, Հրանտ Դինքի, Արմեն Հովհաննիսյանի և փոքրիկ Սերյոժա Ավետիսյանի նկարներն ու պաստառները, որ երթով եկեղեցի էին բերել Եղեգնաձորի թիվ  2 դպրոցի սաները: Continue reading

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ


Սերյոժա ԱվետիսյանՍիրելի՛ հայորդիներ,

Վաղը՝ հունվարի 21-ին՝ ժամը 13:00-ին, Եղեգնաձորի Առաջնորդանիստ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում, Նորավանքում, Ջերմուկի Սուրբ Գայանե եկեղեցում տեղի կունենա մոմավառության և Հոգեհանգստյան կարգ՝  ի հիշատակ  Գյումրիում կատարված սպանդի զոհ փոքրիկ Սերյոժա Ավետիսյանի:

ԽԱՉՔԱՐ ԿԱՆԳՆԵՑՆԵԼՈՒ ԱՌԻԹԸ, ՆՊԱՏԱԿԸ, ԽԱՉՔԱՐԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹԸ


ԽԱՉՔԱՐ ԿԱՆԳՆԵՑՆԵԼՈՒ ԱՌԻԹԸ, ՆՊԱՏԱԿԸ, ԽԱՉՔԱՐԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹԸԽաչքարային հարյուրավոր արձանագրությունների քննությունը հավաստում է, որ խաչքար կանգնեցնելու առիթներն այնքան բազմազան են, ինչքան բազմազան էր միջնադարի կենսընթացը: Խաչքար կարող էր կանգնեցնել ցանկացած հավատացյալ ցանկացած առիթով, որը չէր հակասում ժամանակի քրիստոնեական աշխարհընկալմանն ու բարոյականությանը: Առիթը ներառում էր միջնադարյան կյանքի գրեթե բոլոր դրսևորումները իր ուրախալի և ողբերգական կողմերով հանդերձ: Առավել կարևորվում էին հոգևոր կամ հասարակական առումով կարևոր դիտվող առիթները: Լայնորեն տարածված էր և զուտ անհատական-անձնական շարժառիթներով խաչքար կանգնեցնելը: Խաչքար կանգնեցնելու փաստագրված առիթների թիվն անցնում է կես հարյուրյակից: Դրանք, ըստ միավորող ոլորտների, կարելի է դասել հետևյալ խմբերում.

ա. աշխարհիկ և հոգևոր շինարարություն (պարսպի, աշտարակի, կամրջի, հյուրատան, աղբյուրի, ջրատարի, եկեղեցու, մատուռի, գավթի և այլնի կառուցում, հիմնում կամ վերանորոգում),

բ. տնտեսա-վարչական և համայնական գործունեություն (այգու տնկում, մշակահողի հիմնում, ջրօգտագործման կարգի սահմանում, սահմանների որոշում և վավերացում, բնակավայրի հիմնում, հրովարտակների ընդունում, պայմանագրերի կնքում, պաշտոնի ստանձնում, նվիրատվությունների վավերացում և այլն),

գ. պատերազմ (ռազմական հաղթանակ, մասնակցություն պատերազմին, զոհեր, անհայտ կորածներ),

դ. ընտանեկան-անձնական կյանք (զանազան իրավիճակներ, դժբախտություն, մահ և այլն),

ե. կրոնական-միստիկ իրադարձություններ (տեսիլք, դավանափոխություն և այլն):

Կարելի է հավաստել, որ խաչքար կանգնեցնելու հիմնական խթանն ակնկալիքն էր կամ նպատակը: Առանց այդ նպատակի, որը կարելի է բնորոշել որպես ապագային ուղղված սրբազան գործառույթ, խաչքարը կդառնար ուղղակի պատմական քրոնիկոն զրկված կենսընթացին մասնակցելու որևէ հնարավորությունից: Ի տարբերություն առիթների՝ խաչքար կանգնեցնելու նպատակները շատ ավելի սահմանափակ են և, ըստ էության, հանգում են խաչի հիմնական սրբազան գործառույթներին օգնություն, պաշտպանություն-պահպանություն, հաղթանակ, երկար կյանք, հիշատակ, հոգու փրկությանն ուղղված բարեխոսություն կամ միջնորդություն: Նման նպատակամիտված սրբազան գործառույթի դեպքում է, որ լիովին երևան է գալիս խաչքարի որպես ապագային ուղղված մի գործուն համալիրի կերպարը, որը համադրում է խաչի միջնորդ ու փրկագործական զորությունը, գրի ու պատկերի հիշատակարանային բնույթը, խորանի աղոթատեղի լինելու ծիսական գործառույթը, քարակոթողի մշտականություն-հավերժություն խորհրդանշելու ավանդույթը:

ԽԱՉՔԱՐ ԿԱՆԳՆԵՑՆԵԼՈՒ ԱՌԻԹԸ, ՆՊԱՏԱԿԸ, ԽԱՉՔԱՐԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹԸԴասական խաչքարը անհատական կոթող էր և դրանում էր նրա ամենաէական տարբերություններից մեկը կրոնական-հոգևոր այլ Continue reading

Հոգեհանգստյան արարողություն Եղեգնաձորի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում


Այսօր Եղեգնաձորի Սուրբ Աստվածածին Առաջնորդանիստ եկեղեցում բազմաթիվ հավատացյալների մասնակցությամբ հավարտ երեկոյան ժամերգության կատարվեց Հոգեհանգստյան կարգ՝ ի հիշատակ Գյումրիում սպանված Ավետիսյանների ընտանիքի:

Հանդիսապետն էր Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանն, ով հավուր պատշաճի քարոզ խոսեց: Continue reading

Սբ. Հովհաննես Կարապետի ծննդյան տոն


Սբ. Հովհաննես Կարապետի ծննդյան տոնՀայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է Հովհաննես Մկրտչի`Կարապետի (որն ավետեց Հիսուս Քրիստոսի գալուստը) ծննդյան տոնը:  Հովհաննես Մկրտչի ծնունդը մանրամասն նկարագրել է Ղուկաս Ավետարանիչը (Ղուկ. 1:5-25): Հովհաննեսի հորը` Զաքարիա քահանային Տիրոջ տաճարում խնկարկության ժամանակ հայտնվում է Տիրոջ հրեշտակը և ավետում նրա որդու ծննդյան մասին: Սակայն ծեր Զաքարիան թերահավատությամբ է ընդունում բարի լուրը և կասկածամտության համար, որպես պատիժ, մինչև իր որդու ծնունդը դառնում է համր:

Հովհաննես Մկրտիչը, որը պիտի մկրտեր համայն մարդկության Փրկչին, ճանաչել և Հիսուսի աշխարհ գալստյան համար ցնծացել է դեռևս Նրա ծննդից առաջ: Ավետարանիչը վկայում է, որ երբ Աստվածամայր Continue reading

ԺՈՂՈՎ ԱՌԱՋՆՈՐԴԱՐԱՆՈՒՄ


Այսօր Վայոց Ձորի Թեմի առաջնորդարանում, նախագահությամբ Թեմի փոխառաջնորդ հոգեշնորհ Տեր Զարեհ Վարդապետ Կաբաղյանի, տեղի ունեցավ թեմական կառույցների աշխատակիցների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ՔԴԿ-ի տարածքային պատասխանատուների հետ ժողով: Ժողովում առաջնային քննարկվեց Մեծ եղեռնի 100-ամյա տարելիցին նվիրված թեմական միջոցառումների նախնական ծրագիրը, եղան նաև առաջարկներ: Ապա քննարկվեց տարածաշրջանի դպրոցներում Հայոց եկեղեցու պատմության ուսուցիչների գործունեության և մարզում Continue reading

Ս. Ծննդյան և Աստվածահայտնության տոները Ջերմուկի Ս. Գայանե եկեղեցում


 «Աստված մեզ հետ է»:

Էմմանուել

Հունվարի 5-ին Հայ Առաքելական բոլոր եկեղեցիներում գիշերային ժամին մատուցվում է Աստվածահայտնության Ճրագալույցի Սուրբ Պատարագը, որն ավետում է մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Ծնունդը:

Հունվարի 6-ին, ինչպես Հայ Առաքելական բոլոր եկեղեցիներում, այնպես էլ Ջերմուկի Ս. Գայանե եկեղեցում մատուցվեց մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Ծննդյան և Աստվածահայտնության Սուրբ Պատարագը, որը կարևոր տոն է ողջ քրիստոնյա ժողովրդի համար, քանզի այդ օրն է ծնվել Continue reading

Սուրբ Ծննդյան Սրբազան արարողությունները Վայոց Ձորի թեմի եկեղեցիներում


Սուրբ Ծննդյան այս հրաշագեղ արարողությունները Վայոց ձորի թեմի բոլոր գործող եկեղեցիներում սկսվեց հունվարի 5-ի երեկոյան Ճրագալույցի Սբ. Պատարագով:

Հունվարի 6-ին հավարտ Սուրբ Պատարագի Ջրօրհնյաց հոգեպարար արարողություններ տեղի ունեցան Նորավանքում, Վայքի Սուրբ Տրդատ եկեղեցում, Ջերմուկի Սբ. Գայանե եկեղեցում, Մալիշկայի Սբ. Աննա եկեղեցում, Սուբ Խաչ վանքում և սահմանամերձ Խաչիկ գյուղի Սբ. Աստվածածին եկեղեցում:

Վայոց ձորի թեմի Եղեգնաձորի առաջնորդանիստ Սբ. Աստվածածին եկեղեցում հավարտ երեկոյան ժամերգության մատուցվեց Ճրագալույցի Սբ. և Անմահ Պատարագ: Պատարագիչն էր Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանը, ով հավուր պատշաճի քարոզ խոսեց:

Սբ. Պատարագի ավարտին ներկաներն օրհնված մոմեր տարան իրենց տները:

Հունվարի 6-ին՝ մեր Տիրոջ՝ Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Ծննդյան տոնի օրը, Եղեգնաձորի առաջնորդանիստ Սբ. Աստվածածին եկեղեցում մատուցվեց Սբ. և Անմահ Պատարագ` հանդիսապետությամբ Վայոց Ձորի Թեմի Առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Աբրահամ Արքեպիսկոպոս Մկրտչյանի: Պատարագիչն էր Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդ Տ. Զարեհ վարդապետ Կաբաղյանը:

Սբ. Պատարագին ներկա էին ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետ Հ. Սարգսյանը և Եղեգնաձորի քաղաքապետ Դավիթ Հարությունյանը:

Հայր Սուրբը Սբ. Պատարագի  ընթացքում ընթերցեց Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և Ծայրագույն Պատրիարքի Սբ. Ծննդյան պատգամը: Հավարտ Սբ. Պատարագի տեղի ունեցավ Ջրօրհնեքի հոգեպարար արարողությունը: Այս տարվա Սբ. Աստվածածին եկեղեցու խաչքավորն է  Նաիրի Բաղդասարյանը:

Այնուհետև օրհնված ջուրը բաժանվեց հավատացյալ ժողովրդին:

Հունվարի 7-ին՝ Ննջեցելոց հիշատակման օրը, թեմի բոլոր գործող եկեղեցիներում տեղի ունեցավ Սբ. Պատարագ:

Մալիշկայի Սբ. Աննա եկեղեցի

Հունվարի 6-ին Մալիշկայի Սբ. Աննա եկեղեցում տեղի ունեցավ Ջրօրհնեքի արարողություն, որի ավարտին Եղեգնաաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տ. Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանն ընթերցեց Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և Ծայրագույն Պատրիարքի Սբ. Ծննդյան պատգամը:

Սբ. Աննա եկեղեցու այս տարվա խաչքավորն է Արմեն Մաթևոսյանը, ով Continue reading

ՍՈՒՐԲ ԾՆՈՒՆԴ ԵՎ ԱՍՏՎԱԾԱՀԱՅՏՆՈՒԹՅՈՒՆ


Քրիստոս Ծնաւ եւ Յայտնեցաւ.

 Ձեզ եւ Մեզ Մեծ Աւետիս

Սուրբ ԾնունդՀայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին հունվարի 6-ին տոնում է ՀիսուսՔրիստոսի Սուրբ Ծնունդը,Աստվածահայտնությունը ևՄկրտությունը։ Աստվածահայտնություն նշանակում է Աստծո հայտնվելը: Հիսուս Քրիստոսի Աստվածահայտնությունը բովանդակում է ոչ միայն Նրա Ծնունդը, այլ նաև Մկրտությունը: Այս պատճառով Փրկչի Ծնունդն ու Մկրտությունը մեր Եկեղեցում տոնախմբվում են միասին, հունվարի 6-ին, քանի որ Հիսուսը Հովհաննես ՄկրտչիցՀորդանան գետում մկրտվեց 30տարեկանում, հունվարի 6-ին:
Ըստ Հայոց Եկեղեցու` Սբ. Ծննդյանը նախորդող մեկ շաբաթը պահոց շրջան է: Դեկտեմբերի 30-ից մինչև հունվարի 5-ի երեկո մարդիկ պահք են պահում: Պահեցողները պահոց շրջանից դուրս են գալիս հունվարի 5-ի երեկոյան, երբ եկեղեցում մատուցվում է Սբ. Ծննդյան Ճրագալույցի Պատարագ և տրվում է Սբ. Ծննդյան ավետիսը:Ճրագալույց

Ճրագալույց նշանակում է ճրագ /մոմ/ լուցանել, այսինքն` վառել: Այդ օրը երեկոյան մարդիկ եկեղեցում վառված ճրագներն իրենց հետ տուն են տանում: Այն խորհրդանշում է աստվածային լույս, եկեղեցու օրհնություն:
Սբ. Ծննդյան Պատարագից հետո կատարվում էՋրօրհնեք, որը խորհրդանշում է Հորդանան գետում Քրիստոսի Մկրտությունը: Խաչով, Ավետարանով և Սրբալույս Մյուռոնով օրհնված հրաշագործ ջուրը բաժանվում է ժողովրդին` ի բժշկություն հոգևոր և մարմնավոր ախտերի: Continue reading

Քարոզ՝ նվիրված Աստվածհայտնության տոնին


Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. Ամէն:

<<…Դավթի քաղաքում մեզ համար
մի Փրկիչ ծնվեց, որ օծյալ Տերն է>>:
 (Ղուկաս 2:11)

Քարոզ՝ նվիրված Աստվածհայտնության տոնին

Ավետարանը այս հոգեթով բառերով է ազդարարում մարդկության փրկչի՝ Հիսուս Քրիստոսի հայտնությունը, որն իջավ երկնքից, մարդկային մարմին առավ, վերցրեց մեր մեղքերը, խաչվեց եւ, հարություն առնելով, նախանշեց մեր փրկության ուղին, առաջնորդը եղավ մեր՝ դեպի Աստված տանող լուսաշող ճանապարհին:

Ինչո՞ւ ծնվեց Քրիստոս:

Նա ծնվեց, որպեսզի իջնի մարդկանց մեջ, ապրի նրանց հետ, որ մարդիկ շոշափեն, տեսնեն եւ լսեն իրեն ու հավատան, որ իրենք Աստծու որդեգիր զավակներն են, որ Աստված սեր է եւ այսպես եկել է իր մոլորյալ զավակներին փնտրելու:

Իսկ ո՞րն է մարդկային մոլորությունը:

Երբ Աստված ստեղծեց մարդուն, նա շատ շուտ գայթակղվեց եւ մեղքի մեջ ընկավ: Այդ անկյալ եւ մեղսունակ վիճակը մարդուն գցեց ծայրահեղությունների եւ մոլորությունների մեջ: Մարդը սկսեց հեռանալ իր Արարչից: Սակայն, ունենալով աստվածային պատկերը իր մեջ, զգաց, որ ինչ-որ բան պակասում է իրեն, զգաց, որ ինչ-որ բան աղճատված է իր մեջ եւ սկսեց փնտրտուքի ճանապարհով քայլել ու մտածել, թե ինչպես կարող է դուրս գալ այս իրավիճակից: Փնտրտուքի այս ճանապարհին նա մարգարեացավ, ինչպես Մատթեոսի ավետարանն է վկայակոչում, Հին Ուխտի ժողովուրդը բացականչեց. <<Եվ դու Բեթղեհեմ, Հուդայի երկիր: Քեզնից մի իշխան պիտի ելնի ինձ համար,որ պիտի հովվի իմ ժողովրդին…>>: Անգամ հեթանոս փիլիսոփաները՝ Սոկրատեսը, Պլատոնը, Արիստոտելը, Պյութագորասը խոստովանում էին, թե մինչև որ երկնքից մեկը չիջնի, անկարելի է գտնել ճշմարտությունը:

Մարդկությունը հեռացել էր Աստծուց, սակայն Աստված չէր կարող լքել իր ստեղծած արարածներին: Նրա մարգարեների միջոցով փորձեց իր պատգամները լսելի դարձնել մարդկանց եւ իրեն մոտեցնել նրանց, բայց իզուր, մարդկությունը կործանման էր գնում, եւ աշխարհի մեջ տեղի ունեցավ գերագույն զոհաբերությունը: <<Աստված այնպես սիրեց աշխաարհը, որ մինչև իսկ իր Միածին Որդին ուղարկեց, որ բոլոր նրանք, որ հավատան նրան, չկորչեն, այլ հավիտենական կյանք ընդունեն>>:

Աշխարհի կրոնների մեջ չկա մի հիմնադիր, որ իր անձը զոհաբերի իրեն հավատացողների համար, չկա մի հիմնադիր, որ խաչվի, թաղվի եւ հարություն առնի եւ իր օրինակով հույս ներշնչի, երկնքի արքայության, փրկության եւ հավիտենականության հույս, որ գերագույն բաղձանքն ու սպասումն է բովանդակ մարդկության: Աշխարհի կրոնների մեջ չկա մի հիմնադիր, որ աստվածային բարձունքներից մեզ եկած Աստվածորդի է, որն առավ մեր շոշափելի մարմինը, միսն ու արյունը, ապրեց մեզ նման, որպեսզի խավարամիտ մարդկությանը իր լույսով լուսավորելով՝ կարողանար նրան հասկանալի դարձնել աստվածային սերը, գութը, ճանաչելի դարձնել դեպի Աստված տանող ուղին: Continue reading

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՈՒՂԵՐՁԸ ԱՄԱՆՈՐԻ ԱՌԻԹՈՎ


HH Karekin II Catholicos of All Armenians375

Տարեմուտի խորախորհուրդ երեկոն է: Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Հայրապետական Մեր սերը և օրհնությունն ենք բերում ձեզ, սիրելի բարեպաշտ ժողովուրդ ի Հայաստան, Արցախ և ի Սփյուռս:

2015 թվականը սրբության լույսով է բացվում մեր կյանքում: Նշելու ենք 100-ամյա տարելիցը Հայոց Ցեղասպանության: Ապրիլի 23-ին սրբոց շարքն ենք դասելու մեր անմեղ նահատակներին: Վերարժևորելու ենք մեր նահատակ զավակների սխրանքը, ովքեր չուրացան Քրիստոսին, հայրենիքն ու ազգը, որ հավատարմության բարձրագույն օրինակով սրբության վկայություն է: Կատարելու ենք նաև մյուռոնօրհնության սրբազան արարողությունը, որպեսզի աստվածային շնորհաբաշխումով պայծառանա ու զորանա հավատքի մեր կյանքը, և ի սփյուռս աշխարհի մեր ժողովրդի զավակները Աստծո հովանու և պահպանության ներքո ապրեն սիրով ու միասնական, խաղաղության, ապահովության ու բարօրության մեջ:
Նոր տարվա սեմին վերստին փառք ենք մատուցում Տիրոջը, որ մեր ժողովուրդը իր հավատքի զորությամբ ուժականությունն ունի ժամանակների փորձություններն ու դժվարությունները հաղթահարելու, պետականություն կերտելու, արցախյան գոյամարտը հաղթանակով պսակելու և ի սփյուռս աշխարհի միախորհուրդ ու միասնական կյանքով` իր ապագան կառուցելու: Լավատեսության ոգով բարի իղձեր ու նպատակներ ունենք հզորացնելու մեր հայրենիքը, մեր արդար դատը պաշտպանելու և բարօր, շեն ու պայծառ դարձնելու ազգային մեր կյանքը:
Խռովահույզ է այսօր աշխարհը. տագնապներ, ճգնաժամեր, հակամարտություններ, որոնցից տուժում են նաև մեր երկիրն ու ժողովուրդը: Խնդիրներ, մարտահրավերներ կան հայրենական մեր կյանքում: Անկայուն է խաղաղությունը և մեր սահմաններում: Մեր Հայրենիքը ապահով, մեր սահմանները պաշտպանված, պետական-հասարակական մեր անդաստանը խաղաղության Continue reading

Աղոթքով սկսենք Նոր տարին  


 Աղոթքով սկսենք Նոր տարին   Սիրելի՛ հավատացյալներ,

Դեկտեմբերի 31-ի կեսգիշերին հրավիրում ենք Ձեզ Եղեգնաձորի Առաջնորդանիստ Ս. Աստվածածին եկեղեցի, Վայքի Ս. Տրդատ եկեղեցի, Ջերմուկի Ս. Գայանե եկեղեցի՝ աղոթքով, օրհնությամբ սկսելով Նոր տարին և մասնակցելու այս տարվանից սկսյալ Նռան օրհնության կարգին:

ՀԱՅՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՍՐԲԱՏԱՌ ԿՈՆԴԱԿ՝ ՆՎԻՐՎԱԾ ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԻ 100-ԱՄՅԱ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ


HH Karekin II Catholicos of All Armenians375

Այսօր Վայոց Ձորի թեմի գործող եկեղեցիներում Սուրբ և Անմահ Պատարագի ընթացքում ընթերցվեց Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և Ծայրագույն Պատրիարքի Հայրապետական Սրբատառ Կոնդակը՝ նվիրված Մեծ Եղեռնի 100-ամյա տարելիցին: Կարդացեք այստեղ.

ՍՈԻՐԲ ՍՏԵՓԱՆՆՈՍ ՆԱԽԱՎԿԱՅԻ ՀԻՇԱՏԱԿՈՒԹՅԱՆ ՏՈՆ


ՍՈԻՐԲ ՍՏԵՓԱՆՆՈՍ ՆԱԽԱՎԿԱՅԻ ՀԻՇԱՏԱԿՈՒԹՅԱՆ ՏՈՆՍուրբ Ստեփաննոս նախասարկավագը Քրիստոսի համար նահատակված աոաջին անձն է, Աստծու հանդեպ մեր ունեցած սիրո եւ նվիրումի խորհրդանիշը: Նա դարձավ նախավկան Հիսուս Քրիստոսի՝ Աստծու Որդին լինելու ճշմարտության: Անմնացորդ սիրո եւ նվիրումի պանծացումն են անմահ այն էջերը, որոնք Գործք Աոաքելոցի 6-8-րդ գլուխներում նվիրված են Սուրբ Ստեփաննոսին:

Քանի որ Սուրբ Ստեփաննոս նախավկայի անունն անմիջականորեն կապված է Երուսաղեմի՝ Քրիստոսի աոաջին Եկեղեցու ստեղծման պատմության հետ, ուստի հարկ ենք համարում նախ համառոտ տեղեկություններ տալ այդ Եկեղեցու մասին:

Քրիստոսի համբարձումից հետո հրեաների կողմից մեծ հանդիսությամբ նշվող Պենտեկոստեի օրը(Զատկից՝ Տիրոջ հրաշափառ Հարությունից 50-օր հետո) Նա իր խոստման համաձայն (Հովհ. ԺԴ:26-27) մխիթարիչ Սուրբ Հոգին ուղարկեց Վերնատանը սպասող իր առաքյալներին, եւ նրանց վրա հրե լեզուներ երեւացին: Առաքյալները լցվեցին Սուրբ Հոգով եւ սկսեցին խոսել տարբեր լեզուներով: Այս հրաշալի երեւույթից զարմացած եւ Պետրոս առաքյալի ոգեշունչ քարոզից ազդված՝ մոտ 3000 մարդ դարձի եկավ եւ մկրտվեց այդ օրը, ու հետագայում էլ «նրանք շարունակեցին հաստատուն կերպով հետեւել առաքյալների վարդապետությանն ու հաղորդությանը, հացը բեկանելուն ու աղոթքներին»: Առաքյալներն ու դարձի եկածների այս բազմության միությունը կազմեց Քրիստոսի առաջին եկեղեցին ( Գործք Բ):

Հոգեգալստյան օրը տեղի ունեցած այս երկնային հրաշքից եւ Քրիստոսի Եկեղեցու առաջին նորադարձ անդամների մկրտությունից հետո կամաց-կամաց սկսվեցին ընդլայնվել քրիստոնեական քարոզչության սահմանները, եւ եկեղեցու նվիրյալների թիվն ավելացավ: Տարբեր վայրերից Երուսաղեմ եկողները, ըմբոշխնելով Քրիստոսի հավատի կենսաճառագ լույսը, դարձի եկան եւ համալրեցին քրիստոնեական առաջին համայնքը: Նրանց մեջ էին նաեւ զանազան վայրերից Երուսաղեմ եկած մարդիկ, «որ բնակվում են Միջագետքում, Հրեաստանում  եւ Գամիրքում, Պոնտոսում եւ Ասիայում, Փոուգիայում եւ Պանփյուլիայում, Եգիպտոսում եւ Կյուրենիայի հարեւան Լիբեայի շրջաններում, եւ Հոոմից եկածներ՝ թե’ հրեաներ եւ թե’ հրեության դարձածներ, կրետացիներ եւ արաբներ…» (Դործք Բ:9): Ի դեպ ս.Տերտուղիանոս (160-220) եւ ս. Օգոստինոս (354-430) հայրապետների մոտ աոկա, ինչպես երեւում է Գործքի տակավին չխմբագրված օրինակում, «Հրեաստան»-ի փոխարեն կենցաղավարել է «Հայաստան» բաոը, ինչն ինքնին վկայում է,  որ Պենտեկոստեի օրերին Երուսաղեմում եղել են նաեւ հայեր, որոնք դարձի են եկել, վայելել Սուրբ Հոգու կենագործող շնորհները: Ինչեւիցե, նրանք, «ովքեր հավատացին, միասին էին, Continue reading

ԽԱՉՔԱՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՄԸ


ԽԱՉՔԱՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՄԸԽաչքարի կերտման գործընթացն սկսվում էր քարատեսակի (հանքի) և սալաբեկորի ընտրությունից: Օգտագործվում էր տեղական հումքը, առաջնությունը տրվում էր դեղնակարմրավուն տուֆին: Կարևորվում էր ապագա կոթողի չափը: Ինչպես պարզում է արձանագրական քննությունը մեծ քարաբեկորներ ստանալը դժվար և աշխատատար գործ էր: Խաչասալը նախ բերվում էր որոշակի կանոնավոր տեսքի, սրբատաշվում ու հղկվում էին ապագա քանդակի մակերեսն ու նեղ կողերը: Թիկունքը, եթե չէր նախատեսվում արձանագրության համար, միայն տաշում էին: Հղկված մակերևույթի վրա սկզբում ուրվագծվում էին ապագա հորինվածքի բաղկացուցիչները: Բազմապրոֆիլ ու համամասն երկրաչափական քանդակի ստեղծումը ենթադրում էր քանոնի և կարկինի օգնությամբ ճշգրիտ չափումներ կատարել: Հավանական է նաև զանազան կաղապար-ձևահիմքերի (տրաֆարետ) կիրառումը: Միաժամանակ, տարածում ուներ և առանց ուրվագծելու, միանգամից փորագրելը:

Փորագրությունն իրագործվում էր տարբեր չափերի մետաղական հատիչների, դրոշմիչների, սրածայր գրիչների, մուրճերի օգնությամբ: Քանդակի հիմնական տեխնիկան երկկողմանի հատումն էր, երբ երկու զուգահեռ գծերով ուրվագծում էին ապագա փորվածքի երկու եզրերը և այդ Continue reading

Այսօր Ս. Աբգար նախավկայի և Քրիստոսին հավատացող մեր անդրանիկ թագավորի հիշատակության օրն է


Այսօր Ս. Աբգար նախավկայի և Քրիստոսին հավատացող մեր անդրանիկ թագավորի հիշատակության օրն էԸստ ավանդության` Ա դարի քրիստոնյա անդրանիկ թագավորն է, պարթև Արշակունի Արշամի որդին: Նրան անվանել են «ավագ այր», որովհետև բոլորից իմաստուն և հանճարեղ էր: Նրա մասին գրել են պատմահայր Մովսես Խորենացին, ասորի Լաբուբնիա Եդեսացի և հույն Պրոկոպիոս, Եվսեբիոս պատմիչները:
Թագավորը Եդեսիա քաղաքը կառուցել է այնտեղ, որտեղ հայոց զորքը պահպանում էր Եփրատի գետաբերանը հռոմեացի Կասիոս զորավարի բանակից: Հետագայում Աբգար թագավորը Մծբինից Եդեսիա է տեղափոխել արքունիքը, բոլոր կուռքերը և այլն: Այս թագավորի օրոք ծնվել է աշխարհի Փրկիչ Հիսուս Քրիստոսը: Եվ Աբգարը, լսելով Հիսուսի հրաշքների և սքանչելագործությունների մասին, հավատացել է Հիսուսին և պատգամավորների միջոցով նամակ-խնդրագիր ուղարկել Երուսաղեմ` Փրկչին, որպեսզի Նա գա և բժշկի իրեն:
Այդ ժամանակ Աբգար թագավորը տառապել է չարաչար ցավերով: Պատասխան թղթում ասվել է, որ Քրիստոս դեռ գործեր ունի Երուսաղեմում կատարելու, բայց նրան բժշկելու համար անպայման կուղարկի աշակերտներից մեկին: Փրկչի համբարձումից հետո Ս. Թադեոս առաքյալը եկել է Եդեսիա, բժշկել Աբգարին, քաղաքի բոլոր հիվանդներին և ախտավորներին, քարոզել Ավետարանը և իրեն հաջորդ կարգել Ադդե մետաքսագործին: Հիսուս Աբգարին է ուղարկել նաև իր դաստառակը` անձեռագործ պատկերը: Continue reading

Տարեվերջյան Թեմական ժողով


Այսօր նախագահությամբ Վայոց Ձորի Առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Աբրահամ Արքեպիսկոպոս Մկրտչյանի առաջնորդարանում տեղի ունեցավ տարեվերջյան ամփոփիչ թեմական ժողով: Ժողովը սկսվեց Աղոթքով: Ժողովի ընթացքում ներկայացվեցին այս տարվա թեմի ֆինանսատնտեսական վիճակը, թեմական կառույցների գործունեությունը, խոսվեցին այս տարվա ձեռքբերումների և բացթողումների մասին, ներկայացվեցին նախահաշվի հետ կապված հարցեր, եղան քննարկումներ: Continue reading

ՆՆՋԵՑԵԼՈՑ ՀՈԳԵՀԱՆԳՍՏՅԱՆ ՍՐԱՀ ՎԱՅՔԻ ՍՈՒՐԲ ՏՐԴԱՏ ԵԿԵՂԵՑՈՒՄ


Օրերս ավարտվեց Վայոց Ձորի Թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Աբրահամ Արքեպիսկոպոս  Մկրտչյանի նախաձեռնությամբ կառուցվող ննջեցյալների հոգեհանգստյան սրահը: Այն գտնվում է Վայքի Սբ. Տրդատ եկեղեցու տարածքում:Բարեկարգվեց շրջակայքը, եկեղեցու այս տարվա խաչքավոր Վահե Կոստանյանի նվիրատվությամբ սրահ տանող ճանապարհին դրվեցին խաչքարեր, իսկ անցյալ տարվա խաչքավոր Գրիգոր Գրիգորյանի նվիրատվությամբ կառուցվեց սրահի հատակը և պատրաստվեց սրահի մուտքի նախշազարդ դուռը:

Գեղակերտ  այս սրահի կառուցման նպատակն է վերադարձը դեպի մեր ազգային ավանդույթները՝ երբ մեր հավատավոր նախնիներն իբրև արժանավոր հայ քրիստոնյաներ եկեղեցու հովանու ներքո ննջեցյալների վրա եկեղեցու կարգն էին կատարում ըստ հայոց եկեղեցու ծիսամատյան Continue reading

Վաղը Ս. Հակոբ Մծբնա Հայրապետի, Մարուգե ճգնավորի և Մելիտոս եպիսկոպոսի հիշատակության օրն է


Ս. Հակոբ Մծբնա Հայրապետ

Ս. Հակոբ Մծբնա Հայրապետն Ընդհանրական Եկեղեցու հեղինակավոր և սիրված սրբերից է: Կատարած բազում հրաշքների շնորհիվ նրան կոչել են նաև «Սքանչելագործ»: Վարքագրական աղբյուրների համաձայն` Սբ. Հակոբը պարթևական տոհմից էր և մեր առաջին Հայրապետ Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի հորաքրոջ որդին: Երբ Անակ Պարթևի տոհմը բնաջնջվել է, դայակները մանուկ Սուրենին և Հակոբին փախցրել են Կեսարիա, ուր նրանք դաստիարակվել են քրիստոնեական ոգով: Շատ չանցած, մանուկ Հակոբն իր քրոջ Սակդենի հետ տեղափոխվում են Պարսկաստան և որոշ ժամանակ ապրում արքունիքում: Սակայն Հակոբը թողել է այդ ճոխ կյանքը` դարձել ճգնավոր:

Հետո գնացել է Մծբին` հանդիպել Մարուգե ճգնավորին, որն հռչակված էր սրբակենցաղությամբ: Նրանից լսելով, որ մարդկանցից շատերը թեպետ հավատքի են եկել, բայց թերահավատ են և կասկածում են Նոյյան տապանի գոյությանը, որոշել է բարձրանալ լեռը` տապանը տեսնել և մի մասնիկ բերել: Հակառակ անկոտրում կամքին` չի կարողացել հասնել Արարատի գագաթը և երկար տանջվելուց հետո նիրհել: Երազում հրեշտակն այցելել է նրան և տապանից մի մասունք դրել գլխատակին: Continue reading

ՋՈՒՂԱՅԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ


ՋՈՒՂԱՅԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸՋուղան՝ շնորհիվ իր տնտեսամշակութային բացառիկ դերի, նոր արտաքին տեսք հաղորդեց խաչքարին: Փոխված է սալի համամասնությունը (երկարությունը գերազանցում է լայնությանը երեքից-չորս անգամ), սալերը դեպի հիմքը չեն նեղանում, պատվանդաններ չունեն և խրվում են հողի մեջ: Քիվը ճարտարապետորեն թույլ է արտահայտված, առաջեկ ճակտոնն ընդհանրապես բացակայում է: Փոխարենը՝ սլաքաձև խորանը հասցված է ճարտարապետական խորության: Սալի սլացիկությունը թելադրում է հորինվածքի մասնատման նոր սկզբունք, կենտրոնական խաչը փոխարինվում է զուգահեռ երկու շարքով դասավորված խաչերով, որոնք թուլացնում են հորինվածքի կառուցվածքային ամբողջականությունը և նպաստում դեկորատիվության աճին: Հորինվածքը բաղկացած է չորս ուղղաձիգ բաղադրիչից քիվ, խորան (կամ խորաններ), վարդյակ, արձանագրություն և (կամ) պատկերաքանդակ: Մանրամասներն ունեն նույնակերպ, ստանդարտի հասցված թեմատիկ ու տեխնիկական մշակում: Աչքի են ընկնում ավետարանական թեմաները՝ Ծնունդը, Աստվածամայրը մանուկ Հիսուսը գրկին, Արդար դատաստանը, Խնդրարկությունը: Որոշ հորինվածքներում պատկերվում են հանգուցյալները՝ հեծյալ և խաչերը ձեռքերին, ավելի եզակի՝ խնջույքի բազմած: Տարածված է առյուծամարմին մարդադեմ կենդանու (այսպես կոչված սֆինքսի) պատկերումը, որի մանրամասն քննությունը ցուցում է նրա կապը Քրիստոսի արդարադատ կերպարի հետ: Continue reading

Ս. Աննայի հղիությունը Սուրբ Մարիամ Աստվածածնով


Ս. Աննայի հղիությունը Սուրբ Մարիամ ԱստվածածնովՍ. Աննայի՝ Սուրբ Աստվածածնով հղիությունը նկարագրված չէ Աստվածաշունչ մատյանում: Այն մեզ է փոխանցվել Եկեղեցու Սրբազան ավանդության շնորհիվ:

Սուրբ Կույսի ծնողները` Ս. Հովակիմն ու Ս. Աննան, երկար ժամանակ երեխա չէին ունենում, քանի որ վերջինս ամուլ էր: Մի օր, երբ Աննան իջնում է պարտեզ՝ աղոթելու, հանկարծ հայտնվում է Տիրոջ հրեշտակը և ավետում, որ ինքը զավակ է ունենալու, ում երանի են տալու բոլոր ազգերը: Աննան գոհություն է հայտնում Աստծուն, որ լսեց իր անդադրում աղոթքների ձայնն ու խղճաց իրեն: Նա խոստանում է իր զավակին Աստծուն նվիրել:
Նույն այս տեսիլքը երևում է նաև Ս. Հովակիմին` հայտնելով բարի լուրը:

Սուրբ Կույսի հայրը նույնպես փառք է տալիս Բարձրյալին այդ մեծ շնորհին արժանացնելու համար և իր ընտիր արջառներից ու ոչխարներից մատաղ է անում` բաժանելով աղքատներին:   Continue reading

Վաղը Ս. Նիկողայոս Զմյուռնիացի Սքանչելագործ հայրապետի հիշատակության օրն է


Ս. Նիկողայոս Զմյուռնիացի Սքանչելագործ հայրապետՍ. Նիկողայոս Սքանչելագործ Հայրապետը ծնվել է 280թ. Փոքր Ասիայի Լիկիա գավառի Բաթարա քաղաքում (ներկայիս Անթալիա քաղաքի մոտակայքում): Փոքր հասակից կորցնում է մեծահարուստ և բարեպաշտ ծնողներին և մեծանում իր քեռու՝ Նիկողայոս Երեց եպիսկոպոսի խնամքի ներքո:

Ավետարանական պատգամը՝ «Վաճառիր քո ունեցվածքը և տուր աղքատներին» (հմմտ. Մատթ. 19:21), իր կյանքի նշանաբանն է դարձնում` խնամելով աղքատներին, հիվանդներին, բանտարկյալներին և որբերին: Ժողովրդի կամքով դառնում է Զմյուռնիայի եպիսկոպոսը: Հալածանքների ընթացքում աքսորվում է, սակայն չի դադարում ամենուր Ավետարանը քարոզելուց: Խաղաղություն վերահաստատվելուն պես վերադառնում է իր աթոռը, մասնակցում 325 թվականի Նիկիայի Տիեզերաժողովին: Մահացել է 326 թվականին:

Ընդհանրական Եկեղեցու ամենասիրված սրբերից է`առավելաբար հայտնի «Սանտա Կլաուս» Continue reading

«Մանանա» ծրագրի հերթական հանդիպումը


Նոյեմբերի 29-ին   Եղեգնաձորի առաջնորդարանում  տեղի ունեցավ «Մանանա»  ծրագրի հերթական հանդիպումը:  Բանախոսության թեման էր «Երազներ»,  որը վարում էր Գագիկ սրկ. Հակոբյանը, ով ներկայացրեց երազների հոգեբանական և հոգևոր բացատրությունը: Նա նշեց նաև, որ ըստ եկեղեցական հայրերի` երազները լինում են չորս տեսակ` բնական, փոփոխական, դիվական և տեսլական։ 

Բնականն այն  է, երբ մարդն իր մտահոգություններից կամ օրվա աշխատանքից մնացած հիշողական պատկերներ է տեսնում։

Փոփոխականն առաջանում է մարմնի տարրերի որոշ փոփոխման հետևանքով։

Դիվականը լինում է սատանայական չար ուժերի  ազդմամբ:

 Տեսլականի ժամանակ Աստված տեսիլքներով մարդուն որևէ կարևոր  բան է հայտնում:

 Հանդիպումն ավարտվեց  Աստվածաշնչյան հետևյալ համարների  ընթերցմամբ՝

«Ով հավատում է երազներին, նա նման է մեկին, որը Continue reading

Այսօր Ս. Առաքյալների և մեր առաջին լուսավորիչներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի հիշատակության օրն է


Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. Ամէն:

«Հեռու վանեք ձեզանից հին մարդուն…,

նորոգվեք ձեր մտքով ու հոգով եւ հագե΄ք

նոր մարդը, որ ստեղծված է ըստ Աստծու`

արդարությամբ եւ ճշմարիտ սրբությամբ»

(Եփես., 4, 22-25):

Պողոս առաքյալի` եփեսացիների ուղղված նամակի այն տողերը բնութագրում են քրիստոնյա մարդուն որպես մտավոր եւ հոգեւոր ներդաշնակությամբ օժտված անհատականություն: Այս լուսավոր պատգամը խորհրդանշորեն պայծառակերպում է այսօրվա` Սուրբ Թադեոս և Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալներին նվիրված տոնի իմաստը, որովհետև նրանք էին Հիսուսի խոսքի առաջին տարածողները և նրա Եկեղեցու հիմնադիրները Հայաստանում: Այս տոնը մեծ ակնածանքով ու փառաբանությամբ է ոգեկոչում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին, որի հենասյուները հանդիսացան սրբացած այս առաքյալները:

Իմ նպատակն այսօր ոչ միայն ներկայացնելն է պատմական այն ժամանակաշրջանը, բազում դժվարությունները, երբ և որոնց պայմաններում իրենց առաքելությունն իրականացրեցին աստվածային նախախնամության կամքով Հայսատան եկած առաքյալները, այլ նաև անդրադառնալը այն մեծ արժեքին, ազգապահպան բացառիկ դերին, որ ունեցավ և ունի այդ առաքելությունը: Նրա դերը բացառիկ է նաև 1700-ամյա քրիստոնեական պատմություն ունեցող այսօրվա Հայաստանի գոյատևության համար:

Իսկ ովքե՞ր էին Ս. Թադեոսը և Ս. Բարդուղիմեոսը:Նրանք Հիսուսի ընտրած 12 առաքյալներից էին, որոնք տարածելու էին աստվածային սիրո լույսն աշխարհում: Նրանք և մյուս առաքյալները սրբակենցաղ անձինք էին, Տիրոջ կողմից ընտրված անձինք, որոնք նրա խոսքի պատգամախոսները պիտի դառնային:

Առաքյալները, ընդհանրապես, հոգևոր մեծ ներուժի ու ներաշխարհի տեր, ինչպես նաև իրենց կոչման կարևորության գիտակցությամբ օժտված, զոհաբերության ոգով ապրող և գործող նվիրյալներ էին: Ոգեղեն այդ հատկանիշներն էին զարդարում նաև Ս. Թադեոսին և Ս. Բարդուղիմեոսին: Դրա վկայությունը նրանց գործունեությունն էր Հայաստանում, իսկ այդ գործունեությունն աստվածահաճո էր, բայց ոչ բնավ` դյուրին: Այսօր ընթերցված Մատթեոսի ավետարանից տեղեկանում ենք, թե ինչպես Հիսուս, մի օր տեսնելով իրեն շրջապատող բազմությունը, ասաց իր աշակերտներին.«Հունձքն առատ է, իսկ մշակները` սակավ: Արդ աղաչեցեք հնձի տիրոջը, որ մշակներ հանի իրհնձի համար» /Մատթ., 9, 37-38/: Նա իր ընտրած 12 առաքյալներին պիղծ դևեր հանելու և ամեն ցավ ու հիվանդություն բժշկելու կարողություն տվեց և հետագայում 72 առաքյալներ ևս ընտրեց, որոնց ուղարկելու էր «որպես ոչխարներ գայլերի մեջ»:

Նա իր բոլոր առաքյալներին այս պատգամը տվեց. «ԻնչպեսՀայրն ինձ ուղարկեց, Ես էլ ձեզ եմ ուղարկում: Գնացե΄ք,ուրեմն աշակերտ դարձե΄ք բոլոր ազգերին» /Մատթ. 28, 18-20/: Նրանցից Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալները բռնեցին իրենց դժվարագույն առաքելության ուղին` դեպի հեթանոս կռապաշտության խավարի մեջ մթագնած Հայաստան աշխարհ: Եդեսիա գնալուց և Աբգար թագավորին բժշկելուց հետո Ս. Թադեոսը եկավ և իր քարոզչությունը սկսեց բուն Հայաստանում: Նա անցավ Արտազ գավառի Շավարշավան քաղաքը, ուր դարձի բերեց շատերին, այդ թվում նաև արքայադստերը` Սանդուխտ կույսին: Այս ամենից զայրացած հայոց Սանատրուկ թագավորը պահանջեց բազում տանջանքների ենթարկել առաքյալին և նորադարձներին, որպեսզի ուրանան Քրիստոսին: Սակայն նրանք չհրաժարվեցին Ճշմարիտ լույսից ու նահատակվեցին: Continue reading

15-17-ՐԴ ԴԱՐԵՐԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ


15-17-ՐԴ ԴԱՐԵՐԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ14-րդ  դարի կեսերից սկսած՝ երկրի ահագնացող քաղաքական ու տնտեսական վայրէջքի պայմաններում, անկում ապրեց և խաչքարային մշակույթը: Խաչքարը կորցրեց իր բազմագործառնությունն ու հորինվածքային բազմազանությունը և վերածվեց զուտ վերգերեզմանային կոթողի: 15-17-րդ դարերի խաչքարային արվեստի հարյուրավոր օրինակներ են տալիս Կոտայքը, Լոռին, Գեղարքունիքը, Ծղուկը, Վայոց Ձորը: Յուրօրինակ դպրոց է ներկայացնում Ջուղան՝ մի ժամանակ հազարների հասնող խաչքարերով: 15-րդ դարում ձևավորվող խաչքարային երկու հիմնական ուղղություններն, ըստ էության, ծագում են 12-13-րդ դարերի դասական երկու ոճերից` մակերեսի լիակատար զարդարում և, ընդհակառակը խորքի` անզարդ թողնում: Արդեն 15-րդ       դարի երրորդ քառորդում ձևավորվում է հորինվածքային մի կայուն սխեմա, որը դառնում է գերակշիռ և հարատևում մինչև 18-րդ դարի 20-ական թվականները: Հարդարման տեսակետից` այն համադրում է բազմախաչությունն ու սալի համակ զարդապատումը, պարզ հյուսվածքը, ուղղանկյուն սեգմենտներն ու բազմաթև աստղերը: Քանդակը Continue reading

Հանդիպում երկու «Մանանա»-ների միջև


Նոյեմբերի 22-ին Եղեգնաձորի Սբ. Աստվածածին եկեղեցու «Մանանան» հյուրընկալեց Էջմիածնի Ս. Գայանե եկեղեցու «Մանանա»-յի երիտասարդներին:   Եղեգնաձորի Սբ. Աստվածածին եկեղեցում  ժամերգությանը մասնակցելուց հետո երիտասարդները միասին  ուղևորվեցին Եղեգիս գյուղի  եկեղեցիները:

Եղեգիսի Սբ. Կարապետ եկեղեցում  ժամերգություն կատարելուց հետո երիտասարդները ճանապարհը շարունակեցին դեպի Զորաց եկեղեցի:  Հասնելով տեղ` ուխտավորները եկեղեցում աղոթեցին, հիացան եկեղեցու հարուստ զարդաքանդակներով,  հոյակերտ  խաչքարերով և հրաշալի բնությամբ:

Այս ուխտագանացությունն առիթ հանդիսացավ երկու «Մանանա»-ների մտերմությանն ու բարեկամությանը:  Որոշվեց համատեղ իրականցնել ծրագրեր և միջոցառումներ, որոնց Continue reading

12-14-ՐԴ ԴԱՐԵՐԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ  


12-14-ՐԴ ԴԱՐԵՐԻ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ   12-րդ դարի վերջը նշանավորվեց խաչքարային մշակույթում մի շարք էական փոփոխություններով, որոնք բնութագրվում են ճարտարապետական, պատկերագրական և իմաստաբանական նոր շեշտադրումներով: Հաճախակի դարձավ զանազան պատվանդանների, խաչքար ներառող մատուռատիպ կառույցների, բարդ որմնափակերի ու տարաձև քիվերի կիրառությունը: Տարածում ստացան պատկերաքանդակները, կենտրոնական խաչին զուգահեռ հորինվածքի տարբեր մասերում (արմավազարդի ուղղաձիգ բաղկացուցիչներ, քիվ, եզրագոտի և այլն) ավելի փոքր խաչաքանդակների տեղադրումը, ձևավորվեց ուղղաձիգ արմավազարդի երկու նոր տիպ՝ բուսական հենքի պսակումն օձաթռչնային հավելումներով և արմավազարդի ուղղաձիգ բաղկացուցիչների վերածումը խաչակիր ձեռքերի: Նորույթ էր կենտրոնական խաչը թևերի երկատումներին համապատասխանող շրջանաձև բաղադրիչներից բաղկացած խորանի մեջ ներառելը, որի շնորհիվ խաչքարը նմանվեց մասնատուփի: 12-րդ դարից սկսած խաչքարը դառնում է միջնադարյան գերեզմանոցի համապատկերի հիմնական տարրը: Այն կանգնեցվում է հարթ կամ երկթեք տապանաքարի արևելյան ծայրին` բարձր պատվանդանի վրա, այնպես, որ հանգուցյալի «հայացքն» ուղղված լինի դեպի խաչը: Երևան են գալիս խմբային խաչքարերը, որոնք տոհմային տապանաբակերի լայն տարածման արդյունք էին: 13-րդ դարում աննախադեպ տարածում գտան և որմնափակ խաչքարերը: Խաչքարի «ճարտարապետականացմամբ» ծեսի ու երկրպագության համար ավելի մատչելի ու հարմար պայմանների ստեղծումը վկայում է նրա ծիսական գործառույթների ընդարձակման մասին: Այլ ժամանակի ամենամեծ նվաճումը խաչքարի բազմագործառնությունն ու անհատականացումն էր, որը խթանեց արվեստի անկրկնելի օրինակների մի ընդարձակ շարքի ստեղծումը՝ ընդհուպ մինչև 14-րդ դարի երկրորդ քառորդը: Նկատելի են դառնում տարածաշրջանային տարբերությունները: Առաջանում են Հյուսիսային Հայաստանի (Լոռի-Տաշիր), Արագածուոն-Կոտայքի, Արցախի, Ջավախքի, Վայոց Ձորի, Գեդարքունիքի, Նախիջևանի, Վասպուրականի, Կիլիկիայի դպրոցները: Ընդորում, եթե խաչքարերի որոշ տիպեր բնորոշ էին միայն կոնկրետ տարածքների, ապա մի շարք տիպեր էլ բնութագրական էին ողջ երկրի համար: Այսպես, եթե հորինվածքի բաղադրիչների մի մասը զուտ երկրաչափական, իսկ մի մասն էլ բուսականացված քանդակներով իրագործվող Continue reading

«Ավետարանական առակները հայ դպրոցում» հանրապետական մրցույթի ընտրական փուլը Վայքի տարածաշրջանում


Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Քրիստոնեական Դաստիարակության Կենտրոնը Վեհափառ Հայրապետի  տնօրինությամբ և ԿԳ նախարարի համապատասխան հրահանգով կազմակերպել և արդեն շուրջ մեկ ամիս է ՀՀ հանրակրթական բոլոր դպրոցներում իրականացնում է «Ավետարանական առակները հայ դպրոցում» հանրապետական մրցույթը:

Վայքի տարածաշրջանում  մրցույթի տարածաշրջանային փուլը անցկացվեց  նոյեմբերի 3-14-ը.  շրջիկ հանձնախումբը՝ մասնակցությամբ ԶՈՒ հոգևոր սպասավոր Գագիկ սրկ. Հակոբյանի, Վայոց ձորի թեմի ԵՄ պատասխանատու Ա. Ստեփանյանի, ՀԵՊ մասնագետ Ա. Զաքարյանի և Վայքի տարածաշրջանի ՔԴԿ պատասխանատու Հ. Աղախանյանի, այցելել և դիտել  է  քսան դպրոցներից բոլոր այն դպրոցների միջոցառումները, որոնք  մրցույթին մասնակցության հայտ էին ներկայացրել:

This slideshow requires JavaScript.

Այդ դպրոցներից  ընտրական փուլին մասնակցության համար առանձնացվել էին երեք ՝ Հերհերի միջն.,  Ջերմուկի թիվ 3 հիմն. և Խնձորուտի միջն. դպրոցների միջոցառումները: 

«Ավետարանական առակները հայ դպրոցում»   հանրապետական մրցույթի ընտրական փուլը տեղի ունեցավ 21.11.2014թ.  Վայքի մշակույթի տան փոքր դահլիճում: Հրավիրված էին Վայքի տարածաշրջանի բոլոր դպրոցների տնօրենները, կազմակերպիչներն ու ՀԵՊ ուսուցիչները:

Լեփ-լեցուն դահլիճն ուշադրությամբ ակնդրեց Ավետարանական առակների՝ երեք դպրոցների յուրօրինակ մեկնությունները, իսկ ավարտին դպրոցների տնօրեններն ու ՀԵՊ ուսուցիչները հանձնաժողովի հետ (հանձնաժողովի կազմն այս փուլում համալրել էին  Վայոց ձորի մարզպետարանի Կրթության վարչության գլխ. մասնագետ Ա. Գաբրիելյանը և առաջատար մասնագետ Ժ. Գասպարյանը) քվեարկությամբ որոշեցին և հայտարարեցին  հաղթող և մարզային փուլ անցնող դպրոցի միջոցառումը: Ընտրական փուլը հաղթահարեց և մարզային փուլին մասնակցելու իրավունք ստացավ Ջերմուկի թիվ 3 հիմնական դպրոցը: Continue reading

ՍՈՒՐԲ ԿՈՒՅՍԸ


«Մայր և Կույս, աղախին Քրիստոսի, որ միշտ աշխարհի համար բարեխոսես. քեզ երանի են տալիս բոլոր ազգերը: Մաքուր աղավնի և Երկնքի հարս Մարիամ, տաճարԱստուծո խոսքի»:

 (Շարակնոց)

ԱստվածածինՀայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին այսօր փառաբանում է երեքամյա Սբ. Աստվածածնի տաճար ընծայման տոնը:

Ավանդությունն ասում է, որ Սբ. Մարիամի հայրը՝ Հովակիմը` Դավիթ մարգարեն, իսկ մայրը՝ Աննան, ղևտացինների տոհմի շառավիղներից էին: Չնայած նրանց Աստվածավախ և առաքինազարդ կյանքով ապրելուն ամուլ էին, ծերացել էին՝ անզավակ մնալով: Սակայն հույսերը չէին կորցնում Ամենափրկչից, ամեն օր աղոթում էին, որ Աստված զավակ պարգևի իրենց: Տերը լսում է նրանց թախանձանքը, նրանց սրտից հորդացող հավատն ու հույսը տեսնում և պարգևում է նրանց մի հրաշալի աղջնակ, որի անունը Մարիամ են դնում:

Իբրև Աստուծո պարգևած զավակ ծնողները նրան փոքր տարիքից ընծայում են տաճարին: Նա այդ մատաղ հասակից աչքի էր ընկնում իր  առաքինի վարք ու բարքով, խոնարհությամբ, հավատով, Տիրոջ հանդեպ ունեցած անմնացորդ նվիրումով: Այս ամենն նա ժառանգել էր իր ծնողներից, այս դաստիարակությունն ստացել հատկապես Աստվածավախ մորից՝ Սբ. Աննայից, որից ծնվել էր Բարձրյալի զորության հովանավորությամբ: Ահա այս սրբակենցաղ աղջնակը, Աստվածային Կամքին ամբողջովին նվիրվելով, քաջություն ունեցավ ընդունելու երկնային առաջարկը՝ դարձավ Աստվածամայր, Բարեխոսուհի, հոգևոր բարձրագույն դիմագծի տիպար և առաքինության չափանիշ:

Այսօրվա տոնը համարվում է Աստվածածնի փառաբանության տոներից մեկը, ուստի մեր խորհրդածություններն պիտի լինեն նրա վերաբերյալ: Դեռևս Հին Ուխտում, Աստված մարգարեների միջոցով հայտնել էր, որ Փրկիչ պիտի ուղարկի մեզ Իր Որդուն, ով պիտի կատարելապես մարդանա մեզ համար, ով պիտի ծնվի մարդկանց դուստրերից ամեաանաղարտից, ամենասուրբ մի կույսից՝ Սբ Հոգու զորությամբ: Այդ կույսը ելավ Մարիամը, որի հնազանդությամբ իրագործվեց Աստվածային փրկության ծրագիրը:

Բոլոր առաքինությունների մարմնացումը եղավ Սբ. Կույսը՝ իբրև հավացյալ, իբրև մայր, իբրև Աստուծո Կամքը կատարող աննման նվիրյալ, որի շնորհիվ արժևորվեց կնոջ դերը մարդկային քաղաքակրթության մեջ: Քրիստոնեությունից առաջ կինը մարդուն հավասար չէր ընդունվում: Աթենքում և Հռոմում կինը ստրուկի էր նման, գերմանացիների նախնիները վաճառում էին իրենց կանանց, Չինաստանում կինը համարվում էր անհոգի էակ, Հնդկաստանում կանանց ողջ-ողջ թաղում էին իրենց մահացած ամուսինների հետ: Այսպես՝ կինը հին աշխարհում բարոյական, կրոնական և իմաստասիրական հայեցակետով նկատվում էր իբրև հասարակության չնչին մասնիկ, իբրև առարկա: Սբ. Մարիամով քրիստոնեությունը սրբագրեց այս հայեցակետը և բարձրացրեց կնոջ դերը՝ շեշտելով, որ եթե առաջին կնոջ՝ Եվայի միջոցով մեղքն աշխարհ մտավ, ապա նրա արմատից ծնված՝ Սբ Աստվածածինը միջոց դարձավ մարդկանց փրկության, եղավ մեր Փրկչի մայրը: Սբ. Կույսը նախ և առաջ մայրության կատարելատիպը եղավ սերունդների համար:

 Մոր դերն անչափելի է սերունդների դաստիարակության գործում և վճռական, ահա այս հանգամանքով Սբ. Մարիամը համարվում է քրիստոնեական բարոյականության կրողն ու փոխանցողը սերունդներին: Ասված է. <<Կինը իբրև մայր մշտնջենավորում է մարդկային ցեղը և իր շնչի տակ մեծացնում է ապագա մարդուն>>: Այսպես է շարունակվում աստվածային ստեղծագործությունը դարեր ի վեր և կինը մայրության խորհրդով՝ ներքնապես զգում է ծննդյան Աստվածային հրաշք: Continue reading

«Մանանա» ծրագրի հերթական հանդիպումը


Նոյեմբերի 15-ին   Եղեգնաձորի առաջնորդարանում  տեղի ունեցավ «Մանանա» հոգևոր-կրթական երիտասարդական ծրագրի հերթական  հանդիպումը:  Հադիպման թեման էր`  «Սնահավատություն»:  Բանախոս՝  Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյան:

Հաջորդ հանդիպմանը նախատեսվում է ուխտագնացություն դեպի Եղեգիս գյուղի եկեղեցիները,  որին կմիանա  նաև Էջմիածնի Continue reading

ԽԱՉՔԱՐԱՅԻՆ ՀՈՐԻՆՎԱԾՔԻ ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ.


11-րդ դարի խաչքարերը

 

ԽԱՉՔԱՐԱՅԻՆ ՀՈՐԻՆՎԱԾՔԻ ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ.10-րդ դարի վերջի և 11-րդ դարի սկզբի որոշ խաչքարերում արդեն դիտելի է բուն խաչքարային ոճի ձևավորման հեռանկարը, որն ավելի է համապատասխանում սալաքանդակի տրամաբանությանը՝ կոթողայնության զուգորդումը դեկորատիվության հետ: Այդ գործընթացի առաջին փուլում դեռ պահպանվում է քանդակի հստակ տարանջատումը ետնախորքից, բայց քանդակը դառնում է ավելի զարդարուն ու բուսաերկրաչափական (Արուճ, Սանահին, Ծովակ, Մարմաշեն, Վերին ճամբարակ): Խաչի թևերի եռաբլթակները որոշ օրինակներում վեր են ածվում եռաբողբոջների՝ շեշտելով բուսականացման հեռանկարը: 11-րդ դարում մի քանի դրսևորումներ ունեցավ և ճարտարապետական կամարի մեջ ներառված հորինվածքը (Ցաղաց Քար, Հավուց Թառ, Արուճ, Բյուրական, Անի, Աշտարակ, Կեչառիս, Կարմիր վանք): Մի շարք խաչքարեր երևան են բերում խաչատակի արմավազարդի ավելի լայն ծավալում, որի հետևանքով՝ որոշ հորինվածքներում խաչը համարյա հավասարաթև է դառնում: 11-րդ դարին բնորոշ է հորինվածքների համատարած «արմավայնացումը»՝ խաչի արմավենաճյուղ թևեր, հորինվածքի վերևից ու ներքևից աճող արմավազարդեր, լայնաժապավեն հյուսվածքներ: Ուղղաձիգ և հորիզոնական արմավազարդերի ընձյուղները ժապավենազարդով կապելը, ընձյուղների փոխհյուսվելը վկայում են, որ ընդօրինակման առարկա էին դառնում ոչ միայն ոստայնագործական ու ոսկերչական արհեստի նմուշներն, այլև զանազան բույսերից ծիսական նպատակներով գործվող և օգտագործվող փնջերն ու պսակները: 11-րդ դարի խաչքարային մշակույթում առանձնակի են կանգնած Խծկոնքի և Ցաղաց Քարի խաչքարերը, որոնք ամփոփում են ասպարեզում ձեռք բերված նվաճումները և ակնարկում հետագա զարգացման միտումները: Նրանց քանդակները սկիզբ դրեցին հորինվածքի մի կառուցվածքի (խաչատակի վարդյակ, ուղղանկյուն խաչախորան և խորանը վերևից ու կողքերից եզերող առանձին ուղղանկյունիներից կազմված գոտի), որի հիմնակմախքն, Continue reading

Ուխտագնացություն դեպի Շատիվանք  


Նոյեմբերի 9-ին Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանի և Շատինի համայնքապետ Մամիկոն Սմբատյանի գլխավորությամբ  կազմակերպվեց ուխտագնացություն դեպի Շատիվանք:

Տոնական այդ օրը բազմաթիվ ուխտավորներ, ինչպես Շատին համայնքից, այնպես էլ Վայոց ձորի և այլ տարածաշրջաններից ուխտի էին եկել այդ սրբավայր:

Ժամը 11-00-ին Շատիվանքի Սբ. Սիոն եկեղեցում հանդիսապետությամբ Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդ Տ. Զարեհ վրդ. Կաբաղյանի Սուրբ և Անմահ Պատարագ մատուցվեց: Օրվա պատարագիչն էր Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանը:

Սբ. Պատարագի ընթացքում Հոգեշնորհ Հայր Սուրբը հավուր պատշաճի քարոզ խոսեց`«Ուրեմն դեն գցելով ամեն չարություն, մոտեցեք Նրան՝ Կենդանի Վեմինորը Աստուծո առաջ ընտրյալ և թանկագին է» բնաբանով :

Սուրբ Պատարագի ավարտին տեղի ունեցավ մկրտության արարողություն, որի ընթացքում Տեր Վազգենը 4 հայորդիների մկրտեց:

Ուխտագնացություն դեպի Շատիվանք   

Համայնքապետ Մամիկոն Սմբատյանի կողմից կազմակերպվեց մշակութային տոնախմբություն՝ մասնակցությամբ համայնքի սաների:

 Վերջում բոլոր ուխտավորներին տրվեց սիրո ճաշ:

Աստծո կամոք սկսվում են Շատիվանքի վերանորոգման աշխատանքները, որի նախաձեռնողը և աշխատանքների ղեկավարը Շատինի համայնքապետ Մ. Սմբատյանն է: Եկեղեցու վերանորոգման մեկնարկը նախապես համաձայնեցվել է Վայոց ձորի թեմի և Հուշարձանների պահպանության կոմիտեի հետ:

 Սկսվել են եկեղեցու հարակից շրջակայքի պեղման աշխատանքները, որից հետո նախատեսվում են ամրացնել եկեղեցու պատերը և վերականգնել տանիքի ծածկը: Ամեն մի հայ մարդու երազանքն է տեսնել Շատիվանքը կանգուն և բարգավաճ:

Բոլոր հայորդիների օգնությունն է ակնկալվում, որպեսզի այդ հրաշալի պատմական եկեղեցին իր տարածքով վերանորոգվի:

Ուստի ովքեր կցանկանան մասնակցել այս Աստվածահաճո գործին, գումարները կարող եք փոխանցել Շատիվանքի վերանորոգման նպատակով բացված հետևյալ հաշվեհամարներին՝

՛՛Արդշինինվեստբանկ՛՛ ՓԲԸ Եղեգնաձորի մասնաճյուղ

 AMD 2475802626620040 Մամիկոն Սմբատյան, Շատիվանքի վերանորոգման համար

 RUR 2475802626620060 Մամիկոն Սմբատյան, Շատիվանքի վերանորոգման համար

USD 2475802626620050 Մամիկոն Սմբատյան, Շատիվանքի վերանորոգման համար Continue reading

«ԱՋԱԿԻՑ» հոգեբանական ակումբի վերջին հանդիպումը


Հոկտեմբերի  18-ին տեղի ունեցավ «Աջակից» հոգեբանական ակումբի վերջին հանդիպումը: Հանդիպման բանախոսն էր հոգեբան Աշխեն Սարգսյանը: Հանդիպմանը ներկա էր նաև Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանը: Հանդիպման թեման էր` «Մարդու խառնվածքն ու  մարմնի կառուցվածքը և դեպրեսիան»:  Օրվա թեմային անդրադառնալուց առաջ անդրադարձ կատարվեց նախորդ թեմաներին:  

Սեմինարի ժամանակ քննարկվեցին հետևյալ հարցերը՝

  1. Անձի տիպավորումն ըստ Էրնեստ Կրեչմերի:
  2. Ի՞նչ է դեպրեսիան:
  3. Ի՞նչ հիվանդություների պատճառ կարող է դառնալ դեպրեսիան:
  4. Դեպրեսիայի հիմնական պատճառները:
  5. Դեպրեսիայի հուզական, ֆիզիոլոգիական, մտածողական և վարքային     արտահայտման  ձևերը
  6. Դեպրեսիայի բուժումը:

Սեմինար-քննարկման ժամանակ անցկացվեցին մի քանի հոգեբանական թեստեր. ներկաներից ոմանք  պարզեցին, որ իրենց մոտ այժմ կա դեպրեսիայի  ախտանիշներ: Հոգեբանը նշեց, որ մեզանից յուրաքանչյուրի կյանքը բաղկացած է վերելքներից և անկումներից: Continue reading

«Մանանա» ծրագրի առաջին հանդիպումը


Նոյեմբերի 8-ին   Եղեգնաձորի առաջնորդարանում  տեղի ունեցավ «Մանանա» հոգևոր-կրթական երիտասարդական ծրագրի առաջին հանդիպումը: Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդ Տ.  Զարեհ  վարդապետ Կաբաղյանի  օրհնությամբ  սկսվեց «Հավատք. քրիստոնեություն» թեմայով  բանախոստությունը, որը վարում էր Գագիկ սարկավագ Հակոբյանը:

Հանդիպման ավարտից հետո մասնակիցներն այցելեցին «Գիտելիք»  համալսարանում  վերջերս  հիմնված  Կրոնական գրականության գրադարան:

 Հաջորդ հանդիպումը տեղի կունենա նոյեմբերի 15-ին՝ ժամը 14:00-ին՝ «Սնահավատություն»  թեմայով:

 Երիտասարդաց  միություն

ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԳՐՔԵՐԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆ ՎԱՅՈՑ ՁՈՐՈՒՄ


Վայոց ձորի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Աբրահամ Արքեպիսկոպոս Մկրտչյանի առաջարկությամբ և Վայքի տարածաշրջանի Քրիստոնեական դաստիարակության կենտրոնի պատասխանատու Հայարփի Աղախանյանի նախաձեռնությամբ Եղեգնաձորի «Գիտելիք» համալսարանում հիմնվել է Կրոնական Գրականության գրադարան, ուր զետեղված են ավելի քան 1000 գրքեր, տարբեր ամսագրեր, մասնավորապես` «Էջմիածին» ամսագրի բազմաթիվ համարներ, «Քրիստոնյա Հայաստան» երկշաբաթաթերթի 2013-2014թթ. լույս տեսած բոլոր համարները:

 Գրադարանի ստեղծման կարևորագույն նպատակներից են`

  • Վայոց ձորի մարզի 50 դպրոցների ՀԵՊ ուսուցիչներին աջակցելը, ովքեր, դառնալով գրադարանի ընթերցողներ, կարող են դասագրքից դուրս լրացուցիչ նյութերով հարստացնել և առավել արդյունավետ ու բովանդակալից դարձնել իրենց դասանյութը, Continue reading

Այսօր hրեշտակապետեր Գաբրիելի և Միքայելի և ողջ երկնային զորքի հիշատակության օրն է


Հայ եկեղեցու Հրեշտակաբանության համաձայն` հրեշտակներն անմարմին գոյացություններ են, իմացական, անձնիշխան, մշտաշարժ, անսեռ, անմահ և սպասավոր Աստծուն: Ըստ եկեղեցու սուրբ հայրերի` հրեշտակները, իբրև լուսեղեն էակներ, ստեղծվել են արարչագործության առաջին օրը` լույսի հետ միասին: Աստծո հրահանգով նրանք կոչված են սպասավորելու մարդ արարածին: Հետևաբար նրանք սպասավոր հոգիներ են, որոնք երկնաբնակ լինելով հանդերձ, իրենց մասնակցությունն են բերում նաև երկրավոր կյանքի ընթացքին, գործում են ժամանակի և տարածքի մեջ ապրող մարդու հետ, մարդու համար: Հրեշտակներին անվանում են նաև Աստծո պատգամավորներ, որոնք իրականցնում են Տիրոջ կամքը: Ս. Գիրքը վկայում է, որ նրանք բազմաքանակ են: Ըստ Ս. Դիոնիսիոս Արիսպագացու` հրեշտակներն ունեն ինը դաս` Աթոռներ, Քերովբեներ, Սերովբեներ,Տերություններ, Զորություններ, Իշխանություններ,Պետություններ, Հրեշտակապետեր և Հրեշտակներ:

Գաբրիել անունը, որ նշանակում է «Աստծո այր», Բարձրյալի անմիջական պաշտոնյան է, որին վերապահված է Տիրոջ վերին խորհուրդներն ավետարանելու շնորհ: Այս հրեշտակապետը, որ ուղարկվել էր Տիրոջ կողմից, Ս. Կույս Մարիամին բարի լուրը հաղորդեց, իսկ Զաքարիային` Ս. Հովհաննես Մկրտչի ծննդյան ավետիսը: Continue reading

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ


Շատիվանք

Սիրելի՛ հայորդիներ,

Սույն թվականի նոյեմբերի 9-ին Շատինի համայնքապետարանի և Վայոց Ձորի թեմի կողմից կազմակերպվում է ուխտագնացություն  Շատիվանք (Սուրբ Սիոն եկեղեցի):

Սուրբ Սիոն եկեղեցում կմատուցվի Սուրբ և Անմահ Պատարագ (սկիզբը՝ 11:00), որից հետո տեղի կունենա մշակութային հանդիսություն և կտրվի սիրո ճաշ:

ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԵՎ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԸ


Նոյեմբերի 6-ին Եղեգնաձորի թիվ 2 հիմնական դպրոցի աշակերտները Հայոց եկեղեցու պատմության դասն անցկացրին Եղեգնաձորի Սբ Աստվածածին եկեղեցում:

Այս դասը նվիրված էր հայոց եկեղեցու արտաքին և ներքին կառուցվածքին, ինչը սիրով  ներկայացրեց Գագիկ սարկավագ Հակոբյանը: Աշակերտները մեծ հետաքրքրությամբ լսեցին և ստացան իրենց հուզող հարցերի պատասխանները: Continue reading

ՇԱՏԻՎԱՆՔ


ՇԱՏԻՎԱՆՔ

Շատին գյուղը հին հուշարձաններում չի հիշատակվում, ինչից ենթադրվում է, որ առաջ այն չի եղել: Նրա տարածքում նախկինում եղել են 2 այլ գյուղեր` Անգեղի ու Ոստինք, որոնցից հիմա միայն ավերակներ են մնացել:

Շատինում կան շատ պատմական հուշարձաններ: Շատիվանքը կամ Շատին վանքՇատանյա վանքՇատիկ անապատ,Շատինավանք, գտնվում է Եղեգիս գետի ձախ ափին: Ըստ Ստեփանոս Օրբելյանի` այն հիմնադրվել է 929-ին Սյունյաց Տեր Հակոբ եպիսկոպոսը Սմբատ իշխանի, նրա կին Սոֆյայի ու եղբոր` Սահակի աջակցությամբ: Այն եղել է խստակրոն ճգնարան-մենաստան: Այն մինչև 17-րդ դարը ենթարկվել է բազմաթիվ վերակառուցումների: 17-րդ դարի կեսին նույն տեղում նոր վանք է կառուցվել: Ներկայիս եկեղեցին կոչվում է Սբ. Սիոն, կառուցվել է 1655-ին ջուղայեցի վաճառական Մահտեսի Հակոբի (Հակոբ Ջուղայեցի) հովանավորությամբ, ում անունով դեռևս նրա կենդանության օրոք` 1661-ին, մարմարե խաչքար է ագուցված Սբ. Սիոն եկեղեցու արևմտյան դռան վերևում: Նա, թողնելով աշխարհիկ կյանքը, դարձել է վանքի միաբան` իր միջոցներով նպաստելով վանքի գործունեությանը:

Շենքը եռանավ բազիլիկ է, ներսում ունի 4 մույթեր, որոնց դիմաց` պատերի վրա, կան որմնասյուներ: Արևելյան աբսիդի 2 կողմում կան սովորական խորաններ: Արևմտյան, հարավային և հյուսիսային կողմերից ունի մուտքեր: Պատերի և խորանի մեջ բացվում է 8 լուսամուտ, արևմտյան կողմից ունի կամարակապ բացվածքներով սրահ: Պատերի արտաքին կողմը սրբատաշ քարից է, իսկ ներսից` փոքր անտաշ քարերով` կրաշաղախով: Պատերի մեջ օգտագործված են հին շենքի սրբատաշ քարեր, գերեզմանաքարեր, խաչքարեր:Ներսից թափված սվաղի որոշ մասերում երևում են որմնանկարների հետքեր` դիմանկարներ ու ծաղկանկարներ:

Քառակուսի պարիսպը շարված է լեռնաքարով, թույլ կրաշաղախով: Հարավային կողմից ունի 3 բրգաձև աշտարակ: Սրահաձև դարպասն արևմտյան կողմից է` շարված սրբատաշ քարերով: Դարպասի դիմաց պահպանվել է այժմ ցամաքած ջրմուղի ծորակը: Վանքն ունեցել է 90 միաբան: Մոտ 35 բնակելի շենքեր են կառուցված պարսպի ներսում, երկհարկանի, որոնց վերին հարկերը եղել են բնակարան և հյուրանոց, ստորին հարկերը` սեղանատուն, խոհանոց, ամբարներ և այլն: Վան¬քի բակում կան մեծ ջրամբարներ ու հացահատիկի հորեր:

Պարսպից դուրս` արևմտյան կողմում, գտնվում է ձիթհանը, ավերակ վիճակում, իսկ ձորակի ափին` ջրաղացի ավերակ շենքը: Այս ամենը խոսում է, որ վանքն ունեցել է տնտեսական հզոր արտադրություն:
Վանքի բարգավաճմանն են նպաստել ջրանցքը, կամուրջը, Նախիջևանն ու Սյունիքը Սևանի ավազանին կապող ճանապարհի վրա գտնվելը, սերտ կապերը Ջուղայի և Գողթն գավառի հետ: Այն եղել է նշանավոր գրչության կենտրոն: Այդ գործում մեծ ավանդ ունի Հակոբ Ջուղայեցին, ով գրել է շատ ձեռագիր գրքեր:

Շատինից 1,5 կմ հարավ գտնվում է  Continue reading

ԵԿԵՂԵՑԻՆ ԵՎ ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԸ


Այսօր Վայոց Ձորի թեմի առաջնորդանիստ Սբ Աստվածածին եկեղեցում անցկացվեց արդեն ավանդույթ դարձած Եղեգնաձորի թիվ 2 հիմնական դպրոցի աշակերտների Հայոց եկեղեցու պատմության դասերը:

Նմանատիպ դասեր է կազմակերպում թեմի ՔԴԿ-ի տնօրեն Ռ. Կարապետյանը՝ երեխաներին առավել մոտեցնելու եկեղեցուն և նրանց շփումը դյուրին դարձնելու հոգևորականի հետ:

Այս դասը նվիրված էր հայոց եկեղեցու ճարտարապետական կառուցվածքին, խորհրդին, նշանակությանը, ինչը մատչելիորեն ներկայացրեց Վայոց Ձորի թեմի փոխառաջնորդ Տ. Զարեհ վրդ. Կաբաղյանը:

 Հնչեցին հարցեր, ապա միասնական աղոթքից հետո Հայր Սուրբը «Պահպանիչ» աղոթքով եզրափակեց դասաժամը: Continue reading

Այսօր Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և Ծայրագույն Պատրիարքի օծման և գահակալության 15-րդ տարեդարձն է


HH Karekin II Catholicos of All Armenians375Ի խորոց սրտի շնորհավորում ենք Վեհափառ Տիրոջը և մաղթում, որ Ահարոնի ծաղկյալ գավազանով Վեհափառ Հայրապետը հովվի աշխարհասփյուռ հայությանը, և գահակալության երկայն տարիները թող հաջորդեն իրար՝ արդյունավորվելով հայրապետական նորանոր իրագործումներով՝ ի փառս Աստծու, Հայաստանյայց Առաքելական մեր Սուրբ Եկեղեցու և համայն մեր ժողովրդի:

Հայրապետական մաղթերգ. Ամեն հայի

 

Աղբյուրը՝ Հայրապետական մաղթերգ. Ամեն հայի 

Ամեն հայի սրտից բխած,

Լսիր այս ձայն, ով Աստված.

Երկար կյանք տուր Հայրապետին,

Երկար օրեր Հայոց Հոր.

 Տեր, անսասան պահիր Դու միշտ

Քո իսկ հիմնած Մայր Աթոռ:

ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ


ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ

Քանի սիրտս տրոփում է, ու մթամած հոգիս

Կապանքները փշրած դուրս է թռչում ու թևածում,

Քանի կյանքս զրնգում է, ու անձն իմ բազմամեղ

Իր ավիշով ու արյունով աղբյուրանում,

Այնքան սերը խնկավառվում, ահագնանում է իմ մեջ`

Ալիքվելով կամարներիդ սրբազան,

Էջմիածի՜ն, Սուրբ Էջմիածի՜ն…

Հառնում եմ ես էությունից քո անհատակ,

Սուրբ Միածին,

Շնչում եմ ես ներկայությունը քո սրբասուրբ

Ու հավատիդ օթևանում խորախորհուրդ

Մաքրագործվում, պարուրվում եմ անմեռ հույսով:

Ջերմ հպումից աննյութական ու հրափայլ քո ձեռքերի

Կանթեղվում է առկայծ հոգիս ու տարրանում

Քո պատգամով նշխար դարձած պատերի մեջ:

Եվ դու հանկարծ լուսաճաճանչ, աստվածային,

Ու կենսահորդ այս հայտնությամբ ճառագում ես, Continue reading

ԱՌԱՋԻՆ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸ


9-10-րդ դարեր

ԱՌԱՋԻՆ ԽԱՉՔԱՐԵՐԸԽաչքարերի ձևավորման և սկզբնական զարգացման ընթացքը ոչ թե զուտ արվեստագիտական, այլ քաղաքական-դավանական ու արվեստագիտական միասնական գործընթաց էր: Հայաստանում արաբական քաղաքական ծանր լծի ու դավանական բացահայտ անհանդուրժողականության պայմաններում՝ բացօթյա կոթողների զարգացման, առավել ևս, նոր տիպերի հայտնվելու համար չկային բավարար պայմաններ: Այդ պատճառով էլ խաչքարերը երևան եկան արաբական լծի թուլացմանը զուգահեռ՝ դառնալով երկրում ընթացող քաղաքական-դավանական տեղաշարժերի արձագանքը: 9-10-րդ դարերը խաչքարի ճարտարապետական արտաքինի, հորինվածքի ու արձանագրական տեքստի ձևավորման փուլն են կազմում:

Առաջին խաչքարերի ձևավորման ընթացքն սկսվում է հարթ մակերեսի վրա վաղմիջնադարյան կոթողների ու հորինվածքների «արտապատկերումով» և ավարտվում կամարաձև կամ ուղղանկյուն խորանի մեջ ներառվող նոր հորինվածքի առաջացումով, որը ներկայանում է կլոր վարդյակի և արմավատերևային զարդի վրա հենված խաչով, խաչի վերին թևից կամ խորանի վերնանկյուններից դեպի խաչահատումն իջնող խաղողի ողկույզներով կամ արմավազարդերով, հորինվածքի տարբեր հատվածներում տարատեսակ թռչնաքանդակների տեղադրումով: Խաչը նույնպես անցնում է ձևափոխման որոշակի ճանապարհ երկբլթակ վերջույթներից մինչև զույգ եռաբլթակները, անզարդ հարթ թևերից դեպի կտրվածքում եռանկյուն ակոսներն ու արմավային ու շուշանային ձևավորումները: Ոճական առումով, 9-10-րդ դարերի խաչքարերի ամենաբնորոշ գիծը քանդակի կոթողայնությունն է, որն արտահայտվում է հորինվածքի և ետնախորքի հստակ տարանջատումով: Տեխնիկապես դա իրագործվում էր առանձին քանդակատարրի շրջակայքը խորը շերտով հեռացնելու միջոցով: Հարթ և անզարդ ետնախորքի վրա տեղադրված Continue reading

Ուխտագնացություն Սուրբ Խաչ վանք


Հոկտեմբերի 26-ին՝ Գյուտ Խաչի տոնի օրը, Վայոց ձորի մարզի Վերնաշեն համայնքից 7 կմ դեպի արևելք գտնվող պատմական Սուրբ Խաչ վանք ուխտագնացություն էր կազմակերպել Եղեգնաձորի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տ. Վազգեն քահանա Հովհաննիսյանը:

Օրվա պատարագիչն էր Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդ Հոգեշնորհ Տեր Զարեհ վրդ. Կաբաղյանը, ով «Ես եմ ճանապարհը,  ճշմարտությունը և կյանքը…» բնաբանով քարոզ խոսեց:

 Սուրբ Խաչ վանք ուխտի էին եկել բազմաթիվ ուխտավորներ ինչպես Վայոց ձորի մարզից, այնպես էլ՝ Հայաստանի տարբեր մարզերից և Ռուսաստանի Դաշնությունից: Continue reading

Այսօր Խաչի Գյուտի տոնն է


Այսօր Խաչի Գյուտի տոնն էԽաչի Գյուտը Քրիստոսի խաչափայտին նվիրված չորս տոներից է:
327 թվականին բյուզանդական Կոստանդիանոս կայսեր մայրը` Հեղինեն, Տիրոջ խաչը գտնելու նպատակով այցելում է Երուսաղեմ: Հուդա անունով մի հրեա օգնում է կայսրուհուն գտնել Քրիստոսի խաչվելու վայրը` Գողգոթան, որտեղ որոնումների արդյունքում հայտնաբերվում են Հիսուսի և նրան խաչակից երկու ավազակների խաչերը:

Տիրոջ խաչը ճանաչելու համար մի պատանու դիակ հերթով դնում են դրանց վրա, խաչերից մեկի վրա պատանին հարություն է առնում, և այդպիսով տերունական խաչը ճանաչվում է: Continue reading

ԽԱՉԻ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ՊԱՏԿԵՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՎԱՂՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ


Խաչքարային հորինվածքի ակունքները հասկանալու համար հարկ է հատուկ ուշադրություն դարձնել 4-7-րդ դարերում Հայաստանում ընթացող գաղափարական-դավանական և մշակութային գործընթացներին, որոնց հետևանքով, ազգային ինքնության մի շարք համալիրների հետ մեկտեղ, մշակվեցին նաև սրբազան տարածքի կազմակերպման սկզբունքները, խաչի ազգային պաշտամունքն ու պատկերագրությունը, որոնց զարգացումն էլ պատմամշակութային յուրահատուկ հանգամանքներում ի վերջո հանգեցրեց խաչքարերի առաջացմանը:

Անտիկ աշխարհում խաչելությամբ մահապատիժը համարվում էր ծայրահեղ պատժի ամենաստորացուցիչ ձևը: Խաչի, որպես ամոթալի մահվան գործիքի, այս ընկալումը կիսում էին և վաղ քրիստոնյաները, և հարկ եղավ բավականին երկար ժամանակ, մինչև այն հաղթահարվեր: Մինչև Կոստանդիանոս Մեծը (306-337թթ.) խաչը համարվում էր սպանության ու անարգանքի գործիք և, որպես քրիստոնեության խորհրդանշան, կիրառվում էր եզակի դեպքերում, այն էլ՝ ի լրումն այլ խորհրդանշանների: Բնութագրական է, որ 4-5-րդ դարերի խաչի գաղափարաբանության առաջին մշակողների՝ հավատացյալներին ուղղված ամենակարևոր հորդորներից մեկն էլ այն էր, որ այլևս պետք չէ ամաչել խաչն ընդունելուց ու երկրպագելուց: Լայնածավալ քարոզչության շնորհիվ խաչն արագորեն վերածվեց քրիստոնեական ինքնության բացարձակ նշանի՝ նրանով էր սկսվում, ընթանում և ավարտվում ցանկացած միտք, ծես և գործ: Խաչի պաշտամունքի ժողովրդականացման և խաչքարի առաջացման մեջ կարևոր դեր խաղաց նաև Հայ եկեղեցու առաձնահատուկ խաչապաշտությունը: Խաչքարի առաջացման և նրա հանդեպ ժողովրդական ակնածանքի հիմքերից մեկն էլ Հայաստանի նման լեռնային երկրում առանձին կանգնած կամ բնական միջավայրից ինչ-որ բնութագրով առանձնացող ժայռի, լեռան և ի վերջո ուղղակի քարի պաշտամունքն էր:
Վաղքրիստոնեական արվեստում խաչի պատկերագրության ձևավորման սկիզբ է համարվում Կոստանդիանոս Մեծի տեսիլքը (312թ.), որը հիմք հանդիսացավ մենագրային (Քրիստոս անվան հունարեն գրության առաջին երկու՝ Քի և Ռո տառերի) և նրա հետևությամբ՝ հավասարաթև կամ այսպես կոչվող հունական խաչի պատկերագրության պաշտոնականացման համար: Խաչի զարդարուն և կենացծառային գաղափարաբանությունն ու պատկերագրությունն էլ կապվում է Կոստանդիանոսի մոր՝ Հեղինեի կողմից խաչափայտի գյուտի հետ, որից էլ ծագում է ձգված համամասնություններով կամ լատինական խաչը:
Քրիստոնյա Հայաստանի ամենահին փաստագրված խաչերը մենագրային խաչերն են (էջմիածին, Աղցք, Քասաղ)՝ ներառված դափնեպսակի մեջ, շրջապատված հավատացյալների հոգիները խորհրդանշող աղավնիներով և տեղադրված այգային-դրախտային միջավայրում: Սակայն, Հայաստանի վաղմիջնադարյան արվեստի համար ավելի բնորոշ են շրջանի մեջ առնված շառավղաձև լայնացող թևերով հավասարաթև խաչերը, որոնք լայն տարածում ստացան թե որպես առանձին կանգնած խաչակիր կոթողի տեսակ, թե հոգևոր զանազան կառույցների քանդակային հարդարման մանրամաս: Արդեն ամենավաղ օրինակներից սկսած խաչի արևայնացում-լուսայնացումը համադրվում էր նրա համարյա պարտադիր բուսականացման հետ, որն էլ Հայաստանում խաչային հորինվածքների հետագա ծավալման և, ի վերջո, խաչքարային հորինվածքների առաջացման հիմքերից մեկն էր: Continue reading