Խաչքարային հորինվածքի բաղկացուցիչները


Ա. Խաչը, խորանը, լուսային նշանները:

Խաչքարային հորինվածքի բաղկացուցիչներըԽաչքարային հորինվածքում խաչը հանդես է գալիս որպես առանցքային բաղկացուցիչ, և մնացած բաղադրիչները պատկերագրական կերպավորում ու իմաստաբանական արժեք են ստանում խաչի հանդեպ ունեցած իրենց դիրքի ու կապի համեմատ: Խաչքարային հորինվածքը վաղ միջնադարից փոխառեց նախ և առաջ ձգված համամասնություններով ու բուսազարդային հավելումներ ունեցող խաչը: 9-10-րդ դարերի խաչի թևերն ավարտվում են զույգ բլթակներով, ստանում  երիցուկանման ծաղիկների, վարդյակների, շուշանի կամ արմավազարդի տեսք: Խաչի թևերի ձևավորման գործում ավելի հեռանկարային եղավ թևերի զույգ բլթակների եռապատկումը:

11-րդ    դարում հորինվածքի և խաչի հյուսածո դառնալուն զուգահեռ եռաբլթակի միջին բլթակը ձգվելով ձեռք է բերում բողբոջի կամ կանոնավոր նշազարդի տեսք՝ ողջ խաչին հաղորդելով տերևակալած ու բողբոջած արտաքին: Այն դարձավ կենտրոնական խաչի հիմնական տեսակը և հարատաևեց մինչև 18-րդ դար: Խաչահատումը պատկերացվում էր որպես լույսի աղբյուր և դառնում ակնեղենի միջոցով շեշտադրվելու ենթակա: Սակայն խաչի լուսային խորհուրդը խաչքարային հորինվածքում «ստվերվել» է խաչի կենացծառային ներկայացումով, և միայն եզակի արտահայտություններ է ունեցել՝ շեշտելով խաչի և Քրիստոսի արևային-լուսային գալուստը: Խաչքարային հորինվածքը հաճախ ներկայանում է նաև քիվին, վարդյակի հատվածում, եզրագոտիների վրա տեղադրված խաչերով: Խաչը մշտապես հորինվածքի կենտրոնում դրվելով հանդերձ հորինվածքի ամենաշարժուն բաղադրիչն է:

Խաչքարային հորինվածքի սկզբունքային տարբերությունը վաղմիջնադարյան խաչային հորինվածքներից նաև այն է, որ խաչքարը քանդակային, Continue reading

Advertisements