ՀՆՉՅՈՒՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ. ԱՐԵՎՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆԻ ՀՆՉՅՈՒՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ


 

 

1գ. Տարբեր լեզուների ազդեցության ոլորտում գտնվելու հետևանքով առաջացած հնչյունական տարբերություններ:

 

11072188_367425713450617_363708965_n

Արևմտահայերենը, լինելով սփյուռքահայության հաղորդակցման լեզուն, արտացոլում է այն լեզուների իրակությունները, որոնց ազդեցության ոլորտում է գտնվում: Այդ արտահայտվում է ոչ միայն հնչյունական մակարդակում ի հայտ եկող երևույթներով, այլև ձևավո­րում է նաև տարբեր բառաձևեր: Ուշագրավ է այդ առիթով ակադ. Գ. Սևակի դիտողությունը: «Այսպես, մինչդեռ արտասահմանի հայերը ցեմենտ իմաստով գործածում են մերթ սըմեն ֆրանսիական ձևը, մերթ չեմենտո իտալական ձևը, պարտիզան իմաստով՝ մերթ բարդիզան, մերթ փարթիզան, նույնպես նաև՝ մերթ սենֆոնի, մերթ սեմֆոնի, մենք հետևելով ռուսերենի օրինակին՝ գործածում ենք ցեմենտ, պար­տիզան, սիմֆոնիա կայուն ձևերը» (Գ. Սևակ, Հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., 1955, էջ 9):

Մի կողմ թողնելով հիշյալ երևույթը ծնող պատճառները՝ այնուամենայնիվ արձանագրենք, որ նման մոտեցումները արևմտահայերենում իրոք ունեն զգալի տարածում: Սովորաբար արևմտահայերենը ձգտում է հավատարիմ մնալ ֆրանսերեն ձևերին՝ նամանավանդ աշխատում է ճիշտ արտահայտել հնչյունական-արտասանական կողմը: Ընդ որում, սա վերաբերում է ոչ միայն լատինական-ֆրանսիական ծագում ունեցող բառերին, այլ նաև ֆրանսերենի միջնորդավորմամբ այլ լեզուներից կատարվող փոխա­ռություններին: Ներքոհիշյալ օրինակներն ասվածի լավագույն ապա­ցույցն են (նախապես տրվում են արևելահայերեն ձևերը):

ՏրապիզոնԱլկոհոլ-ալքոլ (ծագում է արաբ, al-kuhl ձևից, իմաստը՝ նուրբ փո­շի. արևմտահայերենը վերցրել է ֆրանսերենի (alcool), արևելահայե­րենը՝ ռուսերենի (aЛКОГОЛЬ) ձևը՝ համապատասխան հայացմամբ):

Ակացիա-աքասիա (այս դեպքում ևս ունենք ֆրանսերեն (aqacia) և ռուսերեն (акация) ձևերի հակադրություն:

Ավտո-օթո (հուն, autos արմատը հայերեն բաղադրություննե­րում գործածվում է հետևյալ իմաստներով. 1. Ինքն, իր, սեփական (ավտոռեֆերատ), 2. Ինքնակա, ինքնիրեն (ավտոմատացում), 3. Ավ­տոմոբիլ (ավտոմաս, ավտոկայան): Արևելահայերենը սովորաբար այս արմատը թարգմանում է ինքն հայերեն համարժեքով՝ ինքնագիր, ինքնահոս, ինքնավար և այլն, սակայն բազմաթիվ գիտատեխնիկական եզրերում պահպանում է ավտո ռուսական ձևը՝ ավտոբեռնիչ, ավտո­գեն, ավտոգնացք, ավտոդող, ավտոկլան և այլն: Արևմտահայերենը տալիս է նաև նման հաջոզ թարգմանությունների հավելյալ օրինակներ՝ ինքնաշարժ, ինքնաձիգ (զենք իմաստով), զուգահեռաբար գործածելով նաև ֆրանսերեն ձևը՝ օթոպիւս, օթոմաթիք, օթոմոպիլ և այլն:

Գիլյոտին-կիլյոթին (ծագում է Continue reading

Advertisements