ԱՍՏՎԱԾԱՇՈՒՆՉԸ՝ ԳՐՔԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ


Քարանձավները, որտեղ հայտնաբերվել են Մեռյալ ծովի մագաղաթները

Քարանձավները, որտեղ հայտնաբերվել են Մեռյալ ծովի մագաղաթները

Մարդկանց մեջ ընդունված է Աստվածաշունչն ընկալել որպես մեկ մեծ գիրք։ Բայց բավական է բացել Աստվածաշունչը, և պարզ է դառնում, որ այն իրականում գրքերի ժողովա­ծու է՝ կազմված 66(Քրիստոնեական հին եկեղեցիները, այդ թվում նաև Հայ Առաքելական Սբ Եկեղեցին, որպես Հին Կտակարանի կանոն են ընդունում եբրայերենից հունարեն Յոթանասնից թարգմանությունը, ըստ որի վերոհիշյալ գրքերին ավելանում են ևս ինը գրքեր՝ Եզրաս Ա, Հուդիթ, Տոբիթ, Մակաբայեցիներ Ա – Գ, Իմաստություն Սողոմոնի, Միրաք, Բարաք։)

Քումրանում հայտնաբերված երկու մագաղաթներ

Քումրանում հայտնաբերված երկու մագաղաթներ

գրքերից։ Մի քա­նիսը ծավալուն են, մյուսները՝ շատ կարճ, մի քանիսը գրվել են Հռոմեա­կան կայսրության ժամանակաշրջա­նում, մյուսները դրանից դարեր առաջ։ Գրքերը նաև տարբերվում են իրենց բովանդակությամբ, որոշ գրքեր պատմական են, որոշ գրքեր՝ բանաս­տեղծական, մի քանիսն ընդգրկում են իմաստուն ասացվածքներ, իսկ մյուս­ներն անձնական նամակներ են։

Աստվածաշունչը կազմված է երկու բաժնից՝ Հին Կտակարան և Նոր Կտակարան։

Հին Կտակարան

Հին Կտակարանը, որի մեջ ընդգրկված են Աստվածաշնչի առաջին 39 գրքերը, կազմված է հրեական կրոնա­կան գրություններից։ Սկզբնապես այն գրվել է եբրայերեն կամ արամեերեն, բայց բնագրի օրինակներից ոչ մեկը չի պահպանվել։ Փաստորեն, մինչև 1947թ. մենք որևէ տեղեկություն չենք ունեցել Հին Կտակարանի այն օրինակների վերաբերյալ որոնք թվագրվում են ՔՀ մինչև 9-րդ դարը։ Այդ թվականին հայտնաբերվեցին Մեռյալ ծովի հայտնի մագաղաթները։ Պարզվեց, որ դրանք ընդգրկում են Հին Կտակարանի գրքերը, բացի Եսթերի գրքից, և թվագրվում են մոտա­վորապես Քրիստոսի ժամանակաշջանից։

Մեռյալ ծովի մագաղաթները, որոնք պատկանել են Մեռյալ ծովի մոտ գտնվող Քումրանում ապրող հրեական կրոնական համայնքի գրա­դարանին, շատ էական նշանակութ­յուն ունեցան, քանի որ ըստ դրանց պարզվեց, որ հարյուրավոր տարինե­րի ընթացքում Հին Կտակարանի խոսքերը շատ Continue reading

Advertisements

Այսօր Ս.Գենարիոս եպիսկոպոսի և Մերկերիոս զինվորի հիշատակության օրն է


Այսօր Ս.Գենարիոս եպիսկոպոսի և Մերկերիոս զինվորի հիշատակության օրն էԳենարիոս անունը լատիներեն Յանվարիոս է, իսկ իտալերեն՝ Կենարո: Ենթադրվում է, որ ծնվել է երրորդ դարի սկզբին: Ծնողները հարուստ և ճանաչված էին: Եղել է Իտալիայի Բենեվենտ քաղաքի եպիսկոպոսը: Դիոկղետիանոս կայսեր հալածանքների ժամանակ ձերբակալվել է և 305-ին նահատակվել: Նահատակության ժամանակ սրբի թափված արյունը մինչև օրս պահպանվում է Նեապոլի եկեղեցում`հատուկ փոքր սրվակի մեջ: Մերկերիոսը հռոմեական բանակի քաջ զինվորներից էր:

 Նա հոր նման Աստծուն էր պաշտում: Ի պատիվ հաղթանակի, Դեկոս կայսրը նրան կանչել է Արտեմիսի տաճարում զոհ մատուցելու: Մերկերիոսը հրաժարվել է: Նրա ձեռքերը կապել են և կրակի վրա այրել, սակայն Continue reading

ՄՅՈՒՌՈՆՕՐՀՆՈՒԹՅՈՒՆ


 

ՄՅՈՒՌՈՆՕՐՀՆՈՒԹՅՈՒՆՑնծում է Հայոց Եկեղեցին, անսահման ուրախություն է հայ մարդու հոգում և սրտում, որին խնդակից և մասնակից են հրեշտակների բյուրավոր զորքերը, մեր լուսավոր հայրերն ու վարդապետներն իրենց բարեխոսությամբ և աշխարհասփյուռ հայությունն իր աղոթակցությամբ, քանզի Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը մեր Եկեղեցու նվիրական երեք սրբություններով` Տիրոջ խաչափայտի մասունքով Կենաց Խաչով, աստվածամուխ Գեղարդով և Ս. Գրիգոր Լուսավորչի Աջով օրհնեց Սրբալույս Մյուռոնը` այն կոչելով «Հաղթության Մյուռոն»:

 Այո´, հաղթական է հայոց Մյուռոնն իր հրաշագործ զորությամբ, որով աներևութապես կապ ենք հաստատում Ս. Թադեոսի` Հայոց աշխարհ բերած Ս. Յուղի և մեր հավատքի հոր օրհնած առաջին Մյուռոնի հետ, ևս մեկ անգամ շեշտում ենք և ի լուր աշխարհի հայտարարում, որ հավատարիմ ենք Տիրոջը, Սրբազան Ավանդությանն ու մեր մշտամնա ազգային-եկեղեցական արժեքներին: Continue reading

Տ. Զարեհ վրդ. Կաբաղյանի քարոզը՝ նվիրված Ս. Առաքյալներին և մեր առաջին լուսավորիչներ Թադեոսին և Բարդուղիմեոսին


Յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ. Ամէն:

«Հեռու վանեք ձեզանից հին մարդուն…,

նորոգվեք ձեր մտքով ու հոգով եւ հագե΄ք

նոր մարդը, որ ստեղծված է ըստ Աստծու`

արդարությամբ եւ ճշմարիտ սրբությամբ»

(Եփես., 4, 22-25):

Պողոս առաքյալի` եփեսացիների ուղղված նամակի այն տողերը բնութագրում են քրիստոնյա մարդուն որպես մտավոր եւ հոգեւոր ներդաշնակությամբ օժտված անհատականություն: Այս լուսավոր պատգամը խորհրդանշորեն պայծառակերպում է այսօրվա` Սուրբ Թադեոս և Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալներին նվիրված տոնի իմաստը, որովհետև նրանք էին Հիսուսի խոսքի առաջին տարածողները և նրա Եկեղեցու հիմնադիրները Հայաստանում: Այս տոնը մեծ ակնածանքով ու փառաբանությամբ է ոգեկոչում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին, որի հենասյուները հանդիսացան սրբացած այս առաքյալները:

Իմ նպատակն այսօր ոչ միայն ներկայացնելն է պատմական այն ժամանակաշրջանը, բազում դժվարությունները, երբ և որոնց պայմաններում իրենց առաքելությունն իրականացրեցին աստվածային նախախնամության կամքով Հայսատան եկած առաքյալները, այլ նաև անդրադառնալը այն մեծ արժեքին, ազգապահպան բացառիկ դերին, որ ունեցավ և ունի այդ առաքելությունը: Նրա դերը բացառիկ է նաև 1700-ամյա քրիստոնեական պատմություն ունեցող այսօրվա Հայաստանի գոյատևության համար:

Իսկ ովքե՞ր էին Ս. Թադեոսը և Ս. Բարդուղիմեոսը:Նրանք Հիսուսի ընտրած 12 առաքյալներից էին, որոնք տարածելու էին աստվածային սիրո լույսն աշխարհում: Նրանք և մյուս առաքյալները սրբակենցաղ անձինք էին, Տիրոջ կողմից ընտրված անձինք, որոնք նրա խոսքի պատգամախոսները պիտի դառնային:

Առաքյալները, ընդհանրապես, հոգևոր մեծ ներուժի ու ներաշխարհի տեր, ինչպես նաև իրենց կոչման կարևորության գիտակցությամբ օժտված, զոհաբերության ոգով ապրող և գործող նվիրյալներ էին: Ոգեղեն այդ հատկանիշներն էին զարդարում նաև Ս. Թադեոսին և Ս. Բարդուղիմեոսին: Դրա վկայությունը նրանց գործունեությունն էր Հայաստանում, իսկ այդ գործունեությունն աստվածահաճո էր, բայց ոչ բնավ` դյուրին: Այսօր ընթերցված Մատթեոսի ավետարանից տեղեկանում ենք, թե ինչպես Հիսուս, մի օր տեսնելով իրեն շրջապատող բազմությունը, ասաց իր աշակերտներին.«Հունձքն առատ է, իսկ մշակները` սակավ: Արդ աղաչեցեք հնձի տիրոջը, որմշակներ հանի իրհնձի համար» /Մատթ., 9, 37-38/: Նա իր ընտրած 12 առաքյալներին պիղծ դևեր հանելու և ամեն ցավ ու հիվանդություն բժշկելու կարողություն տվեց և հետագայում 72 առաքյալներ ևս ընտրեց, որոնց ուղարկելու էր «որպես ոչխարներ գայլերի մեջ»:

Նա իր բոլոր առաքյալներին այս պատգամը տվեց. «Ինչպես Հայրն ինձ ուղարկեց, Ես էլ ձեզ եմ ուղարկում:Գնացե΄ք,ուրեմն աշակերտ դարձե΄ք բոլոր ազգերին» /Մատթ. 28, 18-20/: Նրանցից Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալները բռնեցին իրենց դժվարագույն առաքելության ուղին` դեպի հեթանոս կռապաշտության խավարի մեջ մթագնած Հայաստան աշխարհ: Եդեսիա գնալուց և Աբգար թագավորին բժշկելուց հետո Ս. Թադեոսը եկավ և իր քարոզչությունը սկսեց բուն Հայաստանում: Նա անցավ Արտազ գավառի Շավարշավան քաղաքը, ուր դարձի բերեց շատերին, այդ թվում նաև արքայադստերը` Սանդուխտ կույսին: Այս ամենից զայրացած հայոց Սանատրուկ թագավորը պահանջեց բազում տանջանքների ենթարկել առաքյալին և նորադարձներին, որպեսզի ուրանան Քրիստոսին: Սակայն նրանք չհրաժարվեցին Ճշմարիտ լույսից ու նահատակվեցին:

Մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանում Հայաստան եկավ նաև Ս. Բարդուղիմեոսը: Նրա քարոզչության շնորհիվ նորադարձներն ավելի շատացան, որոնց մեջ նաև Սանատրուկի քույրը՝ Ոգուհին: Սակայն Ս. Բարդուղիմոսին նույնպես վիճակվեց նահատակի ճակատագիրը: Ավանդությունն ասում է, որ առաջին առաքյալներն իրենց հետ Հայաստան բերեցին նաև մի քանի նվիրական սրբություններ՝ Հիսուսի պատկերով դաստառակը՝ թաշկինակը, Սուրբ Գեղարդը, որով զինվորը խաչի վրա խոցեց Հիսուսի կողը, Աստվածամոր պատկերը և Հիսուսի տված յուղը, որը մինչև օրս մյուռոնօրհնության ժամանակ խառնվում է նորին:

Հայաստանում առաջին քրիստոնյա համայնքի հիմնադիր առաքյալներն օժտված էին աստվածային իմաստությամբ և Հիսուսի գործը քարոզելու յուրահատուկ շնորհով, աստվածային տեսիլքով ու երազով, սակայն այս ամենից բացի, նրանց մի հզոր ուժ էր տրված, որպեսզի երբեք չխոնարհվեին չարի առաջ, լինեին ուժեղ, վճռական ու նվիրյալ:  Այդ ուժը հանուն իրենց նպատակի, հանուն իրենց գործի հաջողության, մինչև զոհաբերություն գնալու ուժն էր: Հիսուսի առաքյալներն իրենց առաքելության առաջին իսկ պահից գիտակցեցին, որ իրենց ճանապարհը, նախ և առաջ զոհաբերության ճանապարհն է: Այդ անանձնական գիտակցությամբ էլ նրանք նվիրվեցին իրենց գործին, որն էլ դարերի համար հավերժացրեց դրա կարևորությունը:

Իսկ ո՞րն է Ս. Թադեոսի և Ս. Բարդուղիմեոսի զոհաբերության խորհուրդը մեզ՝ հայ քրիստոնյաներիս համար: Continue reading

Այսօր Ս. Առաքյալների և մեր առաջին լուսավորիչներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի հիշատակության օրն է


Այսօր Ս. Առաքյալների և մեր առաջին լուսավորիչներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի հիշատակության օրն է Այսօր Ս. Առաքյալների և մեր առաջին լուսավորիչներ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի հիշատակության օրն էՍ. Թադեոսը և Ս. Բարդուղիմեոսը Քրիստոսի անխոնջ 12 առաքյալներից էին, որոնք գալով Հայաստան` քրիստոնեություն քարոզեցին հայ ժողովրդին` արժանանալով «առաջին լուսավորիչներ» կոչմանը: Դեռևս քրիստոնեության արշալույսին, նրանք նահատակվեցին Հայաստանում: Առաքյալների գործունեության արդյունքում 301 թվականին հայ ժողովուրդն աշխարհում առաջինը քրիստոնեությունը հռչակեց իբրև պետական կրոն:

Հիրավի, այս սրբազան առաքյալների դերը կարևորվում է երկհազարամյա քրիստոնյա հայ ժողովրդի կյանքում, որն հավատով և ջերմեռանդ սիրով լի է դեպի մայր եկեղեցին: Ամեն տարի Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնում մատուցվում է Սուրբ և անմահ Պատարագ` ի հիշատակ Ս. Առաքյալների: Continue reading