Վայոց ձոր. Նորավանքի նվիրյալ հոգևոր հայրերը


Վայոց ձոր. Նորավանքի նվիրյալ հոգևոր հայրերը

Նորավանքի հիմնադրման, բարգավաճման, հոգևոր կենտրոնի վերածման գործում մեծ է վանքի հոգևոր հայրերի դերը, որոնք, օգտագործելով Օրբելյանների տնտեսական հզորությունը և քաղաքական իշխանությունը, կարողացան փոքր սրբատեղին դարձնել ծաղկուն հոգևոր հաստատություն: Նորավանքի հոգևոր հայրերի մեջ եղել են նաև Օրբելյան տոհմից սերված եպիսկոպոսներ:

Վայոց ձոր. Նորավանքի նվիրյալ հոգևոր հայրերը

Նորավանքի հիմնադրման գործում էական դեր է խաղացել Վահանավանքի առաջնորդ Հովհաննես եպիսկոպոս Կապանեցին, որը Սյունյաց մայրաքաղաք Կապանի կործանումից հետո` 1105թ, տեղափոխվում է Վայոց Ձոր, բնակություն  հաստատում Հրաշկաբերդի մոտ և հիմնադրում  նոր վանական միաբանություն` կոչելով այն Նորավանք: Հովհաննես եպիսկոպոսը միջոցներ էր գտել բարելավելու վանքի տնտեսական վիճակը, հավաքել էր հոգևորականներ, մահմեդական տիրակալներից հատուկ հրամանագիր էր վերցրել նոր եպիսկոպոսական վիճակի մասին: Բացի այդ,  Նորավանքը հռչակված էր սրբավայր-ուխտատեղի, որովհետև վանքի մոտ էր կառուցված Ս. Փոկաս մատուռը` Ս. Փոկաս հայրապետի մասունքով և հրաշագործ աղբյուրով:

Բուն Հայաստանում վերջին անկախ հայկական իշխանությունը` Սյունյաց թագավորությունը, 1170թ. գրավելով, սելջուկ-թուրքերը երկիրը դաժան  ավերածությունների են ենթարկում: Ոչնչացվում, ավերվում են բազմաթիվ վանքեր, գյուղեր, քաղաքներ, ամրոցներ: Միայն Բաղաբերդում, հափշտակում կամ ոչնչացնում են շուրջ 10 000 ձեռագիր մատյաններ։

Վայոց ձոր. Նորավանքի նվիրյալ հոգևոր հայրերը

Երկրում տիրում են անկարգություններն ու ավերումները, կոտորածներն ու բռնությունները, սովն ու համաճարակները, կրոնափոխության բռնի պարտադրանքները: Փրկված իշխանական տների մնացորդները, հոգևորականներն, ինչպես նաև ժողովրդի մի զգալի մասն արտագաղթում են երկրից, հատկապես դեպի Կիլիկիա, իսկ ոմանք էլ ապաստան են որոնում ավերածություններից զերծ մնացած, առանձնացված վանքերում, ճգնարաններում: Այդպիսի վայրերից մեկն էր Ամաղուի ձորը, ուր գտնվում է ներկայիս Նորավանքը:

Նորավանքի հետ առնչված հաջորդ բարձրաստիճան հոգևորականը Սյունյաց եպիսկոպոս Գրիգոր Մեղրեցին է /1148-1168/, ով, մտահոգ լինելով երկրի վիճակով, ոտքի էր հանում ժողովրդին, հույս տալիս, ոգևորում: Գրիգոր Մեղրեցին մահանում է 1168 թվականին և թաղվում Նորավանքում: Առայժմ անորոշ է մնում այն հարցը, թե արդյոք Գրիգոր Մեղրեցին Սյունյաց աթոռը տեղափոխել է Նորավանք, քանի որ Ստեփանոս Օրբելյանը “Սյունիքի պատմությունում” նրա անունը չի հիշատակում: Նրան փոխարինում է իր որդին` Ստեփանոսը (Ստեփանոս Գ Շնորհազարդ):

Վայոց ձոր. Նորավանքի նվիրյալ հոգևոր հայրերը

Ստեփանոս Գն Սյունյաց աթոռակալ է հռչակվում 1170 թվականին` հոր Continue reading

Advertisements

Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտը


Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտըՍբ. Գրիգոր Լուսավորչի նշխարների գյուտը հայոց մեծագույն սրբերից մեկի հիշատակին նվիրված երեք տոներից մեկն է: Ըստ ավանդության՝ հայոց մեծ դարձից հետո Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչն իր կյանքի վերջին տարիներն ավարտում է ճգնակեցությամբ՝ Սեպուհ լեռան Մանեիայրում, որտեղ էլ վախճանվում է 326 թվականին:

Նրա մարմինը գտնում են հովիվները, որոնք, չճանաչելով մահացած կաթողիկոսին, մարմինը ծածկում են քարակույտի տակ: Հետագայում Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչը տեսիլքով հայտնում է իր նշխարների տեղն աշակերտներից Գառնիկ Բասենցուն, որից հետո Հայրապետի նշխարները տեղափոխվում եւ ամփոփվում են Դարանաղիգավառի Թորդան գյուղում: Continue reading