Գեղամ Բարսեղյան (1883-1915)


Գեղամ Բարսեղյան (1883, Կ.Պոլիս – 1915), հայ արձակագիր, հրապարակախոս, խմբագիր։

Գեղամ Բարսեղյան (1883-1915)

Գեղամ Բարսեղյան (1883-1915)

Սովորել է ծննդավայրի Պեզճյան և Կեդրոնական վարժարաններում, հետևել Փարիզի Սորբոնի համալսարանի դասընթացներին։ 1914-ին «Մեհյան»–ի խմբագիրներից մեկն էր։ Նշենք, որ «Մեհյան» գրական-գեղարվեստական ամսագիրը լույս է տեսել 1914-ին Կ.Պոլսում։ Տնօրեն-խմբագրապետը եղել է Կոստան Զարյանը, խմբագիրները՝ Գեղամ Բարսեղյանը, Հակոբ Օշականը։ «Մեհյանին» աշխատակցել են Դանիել Վարուժանը, Վահան Թեքեյանը, Հակոբ Սիրունին, Լ. Էսաճանյանը և այլք։

Գեղամ Բարսեղյանը խմբագրել է նաև «Ազդակ» հանդեսը, «Ազատամարտ» օրաթերթը։ Գեղարվեստական երկերում՝ պատմվածք, նորավեպ, արձակ բանաստեղծություն, զրույցներ, պատկերել է աշխատավորների կյանքը, հայ ժողովրդի ծանր վիճակը թուրքական լծի տակ։

 Ներբողել է այդ լծի դեմ պայքարող մարտիկների կամքի ուժը։ Դրանք իրենց արտացոլումն են գտել նրա «Ապագա քաղաքին խուզարկիչը», «Սպասումս կախաղանին վրա», «Այսպես պատմեց Վրիժաբիբ Ազատությունը», «Ձյունամրրիկը» և այլ ստեղծագործություններում։ Continue reading

Advertisements

Սմբատ Բյուրատ (1862-1915)


Սմբատ Բյուրատ (1862-1915)

Սմբատ Բյուրատ (1862-1915)

Սմբատ Բյուրատ (ՏերՂազարենց, 1862, մարտի 3, Զեյթուն – 1915, Անկարա, եղեռնազոհ), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, բանաստեղծ:

1878-1880-ին սովորել է Երուսաղեմի Ժառանգավորաց վարժարանում: 1880-1882 -ին ուսուցիչ և տնօրեն է եղել Մարաշի ազգային վարժարանում, 1882-1884-ին նույն պաշտոնով տեղափոխվել է Զեյթունի Միացյալ ընկերության ազգային վարժարան: Այս ժամանակաշրջանում իր գործընկեր Խ. Տատուրյանի հետ պատրաստում է «Ուլինա կամ Զեյթուն» տեղագրականը, որի ձեռագիրը Հ. Ալլավհվերդյանը, յուրացնելով իբր իր աշխատանքը, հանձնել է մամուլին:

1885-ին Սսում վարժարան է բացում, սակայն կարճ ժամանակից փակել է: Նույն թվականին տեղափոխվել է Կ. Պոլիս և Գալֆայան որբանոցի վարժուհիներից մեկի հետ ամուսնացել: 1885-1887-ին Կյումյուլճինեի և Զեյթունի վարժարանների տնօրեն:

1887-1890-ին Սամսոնիում հայ կրթարան է հիմնում: Այնուհետև, իբրև հնչակյան գործիչ, քարոզչությաուն է ծավալում գավառներում, սակայն ձերբակալվում է և կնոջ հետ հինգ տարի անցկացնում Մարաշի և Հալեպի բանտերում: Ազատվելով բանտից` վերադառնում է Կ. Պոլիս և մեկ տարի պաշտոնավարում է Քաղկեդոնի Արամյան վարժարանում:

1896-ի կոտորածների ժամանակ ընտանիքով փախել է Եգիպտոս, դադարել կուսակցական լինելը, նվիրվել գրական, կրթական, հասարակական գործունեությանը: Կահիրեում հիմնել է վարժարան, որը գոյատևել է չորս տարի. այդ ընթացքում հրատարակել է «Փյունիկ» կիսամյա և «Նոր օր» եռօրյա պարբերականները:

 1904-1906-ին եղել է Ալեքսանդրիայի ազգային վարժարանի տնօրեն: 1907-ին մեկնել է Ռումինիա, իսկ օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո վերադարձել է Կ. Պոլիս, մի պահ շարունակել է «Փյունիկը», նաև «Գաղափար» (42 համար) թերթը, խմբագրել է «Մանզումե էֆքյար» օրաթերթը, որտեղ տպագրել է «Բանտե բանտ» վեպը, որն առանձին գրքով լույս է տեսել 1910-ին: Continue reading

Սարգիս Մինասյան (1873-1915)


Սարգիս ՄինասյանՍարգիս Մինասյան (Արամ Աշոտ, 1873, գ. Չինիլեր (Բութանիա) – 1915, Մեծ եղեռնի զոհ), հայ խմբագիր, բառարանագիր, կրթական գործիչ:

Պարտիզակի բարձրագույն և Կեդրոնական վարժարանն ավարտելով` ցուցաբերած արտակարգ ընդունակությունների և Հրանտի աջակցությամբ, մեկնում է Ժնև: 1894- 1903-ին Ժնևում ուսանում է քաղաքական և սոցիալական գիտություններ:

Երկար ժամանակ աշխատակցել է «Դրոշակ» թերթին և գրել «Թուրքիո շուրջ» բաժինը: Այնուհետև անցնում է ԱՄՆ` Բոստոնի «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրությունը վարելու: 1905-ին վերադառնում է Ժնև, որտեղ մնում է մինչև 1909 թվականը: Այնուհետև մեկնում է Կ. Պոլիս և զբաղվում մանկավարժությամբ և գրականությամբ, եղել է Ազգային երեսփոխանական ժողովի անդամ և «Ազատամարտ» օրաթերթի աշխատակից: Continue reading

Երուխան (Սրմաքեշխանլյան Երվանդ Պողոսի, 1870-1915)


Երուխան (Սրմաքեշխանլյան Երվանդ Պողոսի, 1870, Կ. Պոլիս – 1915, Մեծ եղեռնի զոհ), հայ արձակագիր, հրապարակախոս, թարգմանիչ, մանկավարժ:

Երուխան (Սրմաքեշխանլյան Երվանդ Պողոսի, 1870-1915)

Երուխան (Սրմաքեշխանլյան Երվանդ Պողոսի, 1870-1915)

Ծնվել է Կ. Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում: 1886-ին ավարտել է տեղի Ներսիսյան վարժարանը, ապա ընդունվել է Ղալաթիայի Կեդրոնական վարժարան, ապա ընդունվել է ծննդավայրի Ներսեսյան վարժարաններում։

1889-90-ին հանդես է գալիս մամուլում: Գրական առաջին փորձերին հաջորդում են մի քանի նովելներ: Առաջինը` «Պապուկը», լույս է տեսնում «Արևելքի» 1891-ի մայիսի 29-ի համարում: 1890 -ից աշխատել է «Արևելք»-ի խմբագրությունում։ 1891-1896-ին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում հրատարակել է նովելներ:

1896-ի հունիսին Երուխանը պայմանագրով ձեռնարկում է «Ծաղիկ» հանդեսը որպես օրաթերթ հրատարակելու գործը։ Երբ ամեն ինչ պատրաստ էր հրատարակման համար, սկսվում է 1896-ի հայկական կոտորածը։ Երուխանը տեղափոխվում է Բուլղարիա, հաստատվում Վառնայում, որտեղից որոշ ժամանակ թղթակցում է «Բյուզանդիոն»-ին, Վարդան Մեշտուտճյանի օժանդակությամբ հիմնադրում «Շարժում» օրաթերթը (1898), հրատարակում «Շավիղ» հանդեսը (1900-ի մարտի 15-ից), գրում առաջին վեպը` «Մերժված սերը», ապա «Գաղթականները» վեպը, որն անվարտ է մնացել (տպագրվել է «Շավիղ»-ում):

Վառնայից նամակագրական սերտ կապ է պահպանում Փարիզում գտնվող Արշակ Չոպանյանի հետ։ Բացի այդ, աշխատակցում է նաև «Անահիտ» հանդեսին, որի էջերում էլ առաջին անգամ հանդես է գալիս Երուխան անունով։  Continue reading

Ռուբեն Զարդարյան (1874-1915)


Ռուբեն Զարդարյան (1874, գյուղաքաղաք Սևավերակ (Սևերեկի գավառ) – 1915, Մեծ եղեռնի զոհ), հայ արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր, հրապարակախոս: Հրաչ Զարդարյանի հայրը:

Ռուբեն Զարդարյան (1874-1915)

Ռուբեն Զարդարյան (1874-1915)

Երկու տարեկան հասակում ծնողների հետ տեղափոխվել է Խարբերդ, որտեղ ստացել է կրթությունը, սովորել նախ ազգային վարժարանում, Ամերիկյան դպրոցում, ապա աշակերտել է Թլկատինցուն: 1892-1903-ին ուսուցիչ է եղել Մեզիրեի ազգային Կեդրոնական վարժարանում, ձերբակալվել քաղաքական գործունեության համար (1903-1904): 1905-1908-ին ապրել է Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում, որտեղ խմբագրել է «Ռազմիկ» թերթը: 1908-ի երիտթուրքերի հեղաշրջումից հետո վերադարձել է Կ. Պոլիս, 1909-ին հիմնել «Ազատամարտ» օրաթերթը:

Գրական ասպարեզ է մտել 1890-ականների սկզբներից, Խարբերդից աշխատակցելով պոլսահայ թերթերին Ծաղիկ», «Մասիս», «Արևելյան մամուլ» և այլն): 1910ին լույս է տեսել Ռուբեն Զարդարյանի «Ցայգալոյս» (1912-ին` ֆրանսերեն, Փարիզում) գիրքը:

Անդրանիկ Օզանյան և Ռուբեն Զարդարյան

Անդրանիկ Օզանյան և Ռուբեն Զարդարյան

Գրել է չափածո և արձակ բանաստեղծություններ Մենաւոր ծառը», «Լեռան եղնիկին», «Բագինին փառաբանութիւնը» և այլն) նորավեպեր («Սեւ հաւը կանչեց», «Նահանջ», «Ապրելու համար», «Տան սէրը», «Սարերու տղան», «Զղջումը»), հեքիաթներ, լեգենդներ, գրականագիտական հոդվածներ:

Կազմել և հրատարակել է «Մեղրագետ» ընթերցարանը (6 գիրք):

Թարգմանել է Մաքսիմ Գորկու, Վ. Կորոլենկոյի, Էմիլ Վերհառնի, Պ. Շելլիի, Վիկտոր Հյուգոյի, Օսկար Ուայլդի, Անատոլ Ֆրանսի երկերից: Continue reading