ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔ


Հայտարարություն. սեպտեմբերի 11-ին Արկազի Սուրբ Խաչ վանքի ուխտի օրն է

Վայոց ձորի մարզի Վերնաշեն գյուղից 7 կմ դեպի արևելք գտնվում է Արկազի Ս. Խաչ վանքը (Թանահատի վանքից (Գլաձորի միջնադարյան համալսարանից) 2կմ արևելք), որը Վայոց ձորի նշանավոր ուխտատեղիներից է և պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է 8-րդ դարից:

Վանքը կոչվում է Սուրբ Խաչ, քանի որ եկեղեցու հարավ-արևելյան ավանդատանն է ամփոփված Հիսուս Քրիստոսի խաչելության փայտի մասունքը:

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 11-ԻՆ ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔԻ ՈՒԽՏԻ ՕՐՆ Է

Ինչպես ավանդվում է Հովհաննես Դրասխանակերտցի կաթողիկոս-պատմիչի, Ասողիկի և այլոց կողմից, երբ 7-րդ դարում Հերակլ Բյուզանդական կայսրը հաղթելով պարսիկներին և ազատելով Խոսրով արքայի կողմից գերեվարված խաչափայտը, իր բանակով անցնում է Հայոց աշխարհը։ Այստեղ նրան է ներկայանում Սյունյաց Բյուրեղ տիկինը, որը դեպի Պարսկաստան արշավանքից առաջ, Վասպուրականում Հերակլ կայսերը ընծայել էր հազար սաղավարտ, ոսկեկուռ զեն և հազար զրահ, և հանձնել էր 3.000 մարդուց բաղկացած մի գունդ։ Երբ Հերակլ կայսրը, ի նշան երախտիքի,  առաջարկում է կամ գանձ, կամ երկիր, Սյունյաց տիկինը խնդրեց Կենաց փայտից մի կտոր, որի մի մասն էլ ամփոփել է այստեղ։ Սուրբ Խաչը Հայաստանի նշանավոր ուխտագնացության վանքերից մեկն է եղել։ Նրա տոնը եղել է հոկտեմբերի 8-ին կամ 11-ին (Հավանաբար հին տոմարով է)։

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 11-ԻՆ ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔԻ ՈՒԽՏԻ ՕՐՆ Է

Շնորհիվ այդ բանի, Արկազի Սուրբ Խաչ վանքը մշտապես իրեն է գրավել բազմահազար ուխտավորների, ոչ միայն շրջակա գյուղերից, այլև ուրիշ գավառներից ու քաղաքներից, նույնիսկ` արտասահմանից։

Վանքը նախկինում փոքր է եղել։ Նրա վերակառուցման նախաձեռնությունը 19-րդ դարի Վայոց ձորի նշանավոր քահանաներ մալիշկեցի ՏերԱռաքել ՏերԱստվածատրյանինը և Բաշքենդցի (Վերնաշեն)  ՏերԱվագ Աբրահամյանինն է,  1960-1964թթ.: Այնուհետև եկեղեցու վերաշինման հարցը իր ձեռքն է վերցրել Գևորգ Դ կաթողիկոսը։ Վերջապես վանքի վերաշինությունն ավարտվում է 1871թ. և հետևյալ 1872թ. աշնանը, Սուրբ Խաչի տոնի օրը` հոկտեմբերի 10-ին, բազմահազար ուխտավորների ու հյուրերի ներկայությամբ օծվում է Գրիգոր եպիսկոպոս Գրիգոր Մուշեղյանցի կողմից  (Քաջբերունի, Ճանապարհորդական նկատողություններ, էջ 270-271, Երևան -2003թ. )։

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 11-ԻՆ ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔԻ ՈՒԽՏԻ ՕՐՆ Է

Եկեղեցին կառուցված է սրբատաշ ավազաքարից և իրենից ներկայացնում է  գմբեթավոր բազիլիկա. չորս մույթերը, որոնք, իրար են միանում կամարներով, իրենց վրա են կրում գմբեթը: Արևելյան մասում է գտնվում կիսաշրջանաձև խորանը և ավանդատները: Մուտքերը երեքն են՝ արևմտյան, հարավային և հյուսիսային կողմերից:

Եկեղեցին շրջափակված է քարե պարիսպով, որի ներսում պահպանվել են վանականների և ուխտավորների համար նախատեսված սենյակները:

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 11-ԻՆ ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔԻ ՈՒԽՏԻ ՕՐՆ Է

Արկազի վանքի հետ է կապված նաև Վայոց ձորի նորագույն պատմության շատ էջեր։ Վայոց ձորի հրամանատար Յապոնը, Հովհաննես Պարոնյանը Զանգեզուրից անցնելով Վայոց ձոր, իր շտաբը տեղավորեց Արկազի Սուրբ Խաչ վանքին կից սենյակներում և 1921թ. փետրվարի 16-17-ին այստեղից սկսեց ղեկավարել Վայոց ձորի ազատագրումը բոլշևիկներից։

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 11-ԻՆ ԱՐԿԱԶԻ ՍՈՒՐԲ ԽԱՉ ՎԱՆՔԻ ՈՒԽՏԻ ՕՐՆ Է Continue reading

Վաղը Ծաղկազարդի տոնն է


ԾԱՂԿԱԶԱՐԴԻ ՏՈՆԸ

Ծաղկազարդը Մեծ Պահքի վերջին կիրակին է:
Հիսուս Քրիստոսի աստվածային վարդապետության եւ հրաշագործությունների համբավը ցնցել էր շատերին: Մարդիկ ապշում ու հիանում էին, երբ տեսնում էին Հիսուսի բժշկած կույրերին, խուլերին, անդամալույծներին ու բորոտներին, Տիրոջ զորությամբ հարություն առած մեռյալներին: Այս մեծագործություններից ամենանշանավորը աղքատ Ղազարոսի հարությունն էր, որը Հիսուս Քրիստոս իրագործել էր Երուսաղեմ մտնելու նախորդ օրը: Եվ երբ Տերը, ավանակի վրա նստած, իր 12 աշակերտների հետ մտնում է Երուսաղեմ, ժողովուրդը մեծ ոգեւորությամբ ու խինդով է դիմավորում նրան:
<<Օրհնյա՜լ է Նա, որ գալիս է Տիրոջ անվամբ: Խաղաղություն երկնքում եւ փա՜ռք բարձունքներում>>, – հրեաներն այսպես փառաբանեցին Տիրոջ մուտքը Երուսաղեմ: Մինչ այդ Հիսուս Քրիստոս բազմիցս եղել էր Երուսաղեմում, սակայն այս մուտքն առանձնակի էր, որովհետեւ առաջին անգամ Նա Երուսաղեմ էր մտնում որպես Մեսիա՝ Օծյալ. Օծյալ Փրկիչ, որը կամավոր գնում էր չարչարանքի ու մահվան: Նույն հրեաները, որ այդ օրը նրան դիմավորեցին ցնծությամբ ու <<օվսաննա՜>> բացականչելով, որը նշանակում է օրհնություն բարձրյալին,

Continue reading

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Հայ միջնադարյան պատմիչներից Օրբելյանների մասին հանգամանալից տեղեկություններ է հաղորդում Ստեփանոս Օրբելյանը: Որպես Օրբելյան տան ներկայացուցիչ, նա  առանձնահատուկ վերաբերմունք ուներ իր նախնիների հանդեպ ու հպարտ էր Օրբելյանների տոհմի ներկայացուցիչը լինելու համար: Հենց այդ հանգամանքից էլ ելնելով, նա Սյունիքի պատմությունը շարադրելիս ընդգծել է Օրբելյանների գործունեությունը: Հետևելով հայ պատմագրության ավանդույթներին՝ Ստեփանոս Օրբելյանն իր տոհմի ծագումը տանում է դեպի դարերի խորքերը՝ այդ տոհմի շուրջ հորինելով բազմաթիվ պատմություններ կամ գրի առնելով արդեն վաղուց եղածները:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

 Այդ պատմությունները նման են այն ավանդություններին, որոնք հյուսվել են հայկական այլ նախարարական տոհմերի` Բագրատունիների, Մամիկոնյանների, Արծրունիների և մյուսների շուրջը: Սակայն պետք  է նկատի ունենալ, որ Օրբելյանների մասին պատմիչի հաղորդած ոչ բոլոր տեղեկություններն են ավանդական: Ավանդական են միայն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերվում են տոհմի ծագմանն ու նրա պատմության նախնական ժամանակներին: Իսկ ինչ վերաբերվում է Օրբելյանների պատմության հետագա ժամանակներին, ապա  Ստեփանոս Օրբելյանի «Սյունիքի պատմությունը» մնում է որպես հավաստի և վստահելի սկզբնաղբյուր, որտեղ պատմիչը գրի է առել այն ամենը, ինչի ականատեսը ինքն է եղել, և բացի այդ պատմիչն օգտագործել է նաև այլ աղբյուրներ:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

Ստեփանոս Օրբելյանը Օրբելյանների ծագումը հասցնում է գրեթե մինչև Հայկ նահապետի և եղբոր` Քարթլոսի ժամանակները։

Ըստ նրա, հենց այդ ժամանակ Վրաստանում անսպասելիորեն «Ճենաստանից» Continue reading

Վայոց ձոր. Գնդեվանք


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Գնդեվանքը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության կարևորագույն հուշարձաններից է: Այն գտնվում է Վայոց ձորում, Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճում, նրա ձախափնյա հարթակներից մեկի վրա, Գնդեվազ գյուղից 1 կմ արևմուտք: Հեքիաթային գեղեցկություն ունեցող այս վայրում Գնդեվանքը շրջակա բնության հետ մի ամբողջականություն է կազմում:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Մեզ հասած ավանդության համաձայն, վանքը 40 օրում կառուցել է Սյունաց Սոփյա իշխանուհին՝ վաճառելով իր վերջին հարստությունը՝ գնդերը, որի պատճառով էլ վանքը կոչվում է Գնդեվանք:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ստեփանոս Օրբելյանի վկայության համաձայն, վաղ ժամանակներում վանքի տեղում եղել է ուխտավայր: Վայրի դիրքը, բնական գեղեցկությունը հրապուրում են Սյունյաց Սոփյա իշխանուհուն և նա որոշում է եկեղեցի կառուցել: Շինարարական աշխատանքները ղեկավարում է Եղիշե նկարիչը, որը միաժամանակ նկարազարդում է  եկեղեցու պատերն ու առաստաղը:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ըստ Ստ.Օրբելյանի՝ այստեղ մեծամեծ ճգնությամբ աչքի է ընկել Continue reading

Հայտարարություն


Սիրելի՛ հայորդիներ,

Նոյեմբերի 13-ին Ջերմուկի Սուրբ Գայանե եկեղեցու ուխտի օրն է: Այդ օրը եկեղեցում կմատուցվի Սուրբ և Անմահ Պատարագ (սկիզբը՝ ժամը 11:00), որի Continue reading