Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Հայ միջնադարյան պատմիչներից Օրբելյանների մասին հանգամանալից տեղեկություններ է հաղորդում Ստեփանոս Օրբելյանը: Որպես Օրբելյան տան ներկայացուցիչ, նա  առանձնահատուկ վերաբերմունք ուներ իր նախնիների հանդեպ ու հպարտ էր Օրբելյանների տոհմի ներկայացուցիչը լինելու համար: Հենց այդ հանգամանքից էլ ելնելով, նա Սյունիքի պատմությունը շարադրելիս ընդգծել է Օրբելյանների գործունեությունը: Հետևելով հայ պատմագրության ավանդույթներին՝ Ստեփանոս Օրբելյանն իր տոհմի ծագումը տանում է դեպի դարերի խորքերը՝ այդ տոհմի շուրջ հորինելով բազմաթիվ պատմություններ կամ գրի առնելով արդեն վաղուց եղածները:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

 Այդ պատմությունները նման են այն ավանդություններին, որոնք հյուսվել են հայկական այլ նախարարական տոհմերի` Բագրատունիների, Մամիկոնյանների, Արծրունիների և մյուսների շուրջը: Սակայն պետք  է նկատի ունենալ, որ Օրբելյանների մասին պատմիչի հաղորդած ոչ բոլոր տեղեկություններն են ավանդական: Ավանդական են միայն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերվում են տոհմի ծագմանն ու նրա պատմության նախնական ժամանակներին: Իսկ ինչ վերաբերվում է Օրբելյանների պատմության հետագա ժամանակներին, ապա  Ստեփանոս Օրբելյանի «Սյունիքի պատմությունը» մնում է որպես հավաստի և վստահելի սկզբնաղբյուր, որտեղ պատմիչը գրի է առել այն ամենը, ինչի ականատեսը ինքն է եղել, և բացի այդ պատմիչն օգտագործել է նաև այլ աղբյուրներ:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

Ստեփանոս Օրբելյանը Օրբելյանների ծագումը հասցնում է գրեթե մինչև Հայկ նահապետի և եղբոր` Քարթլոսի ժամանակները։

Ըստ նրա, հենց այդ ժամանակ Վրաստանում անսպասելիորեն «Ճենաստանից» Continue reading

Advertisements

Վայոց ձոր. Գնդեվանք


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Գնդեվանքը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության կարևորագույն հուշարձաններից է: Այն գտնվում է Վայոց ձորում, Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճում, նրա ձախափնյա հարթակներից մեկի վրա, Գնդեվազ գյուղից 1 կմ արևմուտք: Հեքիաթային գեղեցկություն ունեցող այս վայրում Գնդեվանքը շրջակա բնության հետ մի ամբողջականություն է կազմում:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Մեզ հասած ավանդության համաձայն, վանքը 40 օրում կառուցել է Սյունաց Սոփյա իշխանուհին՝ վաճառելով իր վերջին հարստությունը՝ գնդերը, որի պատճառով էլ վանքը կոչվում է Գնդեվանք:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ստեփանոս Օրբելյանի վկայության համաձայն, վաղ ժամանակներում վանքի տեղում եղել է ուխտավայր: Վայրի դիրքը, բնական գեղեցկությունը հրապուրում են Սյունյաց Սոփյա իշխանուհուն և նա որոշում է եկեղեցի կառուցել: Շինարարական աշխատանքները ղեկավարում է Եղիշե նկարիչը, որը միաժամանակ նկարազարդում է  եկեղեցու պատերն ու առաստաղը:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ըստ Ստ.Օրբելյանի՝ այստեղ մեծամեծ ճգնությամբ աչքի է ընկել Continue reading

Հայտարարություն


Սիրելի՛ հայորդիներ,

Նոյեմբերի 13-ին Ջերմուկի Սուրբ Գայանե եկեղեցու ուխտի օրն է: Այդ օրը եկեղեցում կմատուցվի Սուրբ և Անմահ Պատարագ (սկիզբը՝ ժամը 11:00), որի Continue reading

Ցախաց քարի վանք


 

Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Ցախաց քարը  (Ցաղաց քար, Աստվածածնի անապատ, Արեգունու Սբ. Գրիգոր, Սբ. Կարապետ, Ղոշավանք, Ցագանկար) գտնվում է Արտաբույնք համայնքից (նախկինում՝ Եղեգիս) 6-7 կմ հյուսիս-արևելք, Վարդենիսի լեռնաշղթայի  հարավային լեռնալանջին, ծովի մակարդակից 2080 մ բարձրության  վրա:

Ցախաց քարի վանք

                                                      Ցախաց քարի վանք

Ըստ Ասողիկ պատմիչի` վանքը հիմնված է «ի ձեռն Հոր Ստեփանոսի», 10-րդ դարի կեսերին, Աբաս Բագրատունու թագավորության ժամանակ (Երվանդ Լալայան, Ազգագրական հանդես, գիրք 26, 1916թ. , էջ17-118)։

Ցախաց քարի վանք. լուսանկարը՝ Տ. Սահակ քհն. Մարտիրոսյանի

Ցախաց քարի վանք. լուսանկարը՝ Տ. Սահակ քհն. Մարտիրոսյանի

Մոտ մեկ դար հետո` 1041թ., ըստ Ստ. Օրբելյանի, «Ցաղաց Քարը` բարձրահռչակ և սուրբ առաքինարանը, որտեղ 490 (1041թ.) Գագիկի թագավորության օրոք Վարդիկ անունով մի վանահայր առաջին սուրբ հայրերի հանգստարանում շինում է երկու պայծառ եկեղեցի, մեկը գմբեթահարկ` սուրբ Կարապետի անունով, մյուսը` թեքակտուր, հրաշալի կառուցվածքով» (Ստ. Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, էջ 282, Երևան, 1986թ.)։

Ցախաց քարի վանք

                                                                  Ցախաց քարի վանք

Վանական համալիրը բաղկացած է իրարից մոտ 200 մ Continue reading

Զորաց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի


Զորաց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Զորաց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Զորաց եկեղեցին գտնվում է Եղեգիս գյուղի արևելյան ծայրին` ոչ բարձր բլուրի վրա: Ճարտարապետական հորինվածքը անսովոր է. ունի արևելյան մաս` խորանով և  եզրային ավանդատներով, զուրկ է դահլիճային մասից. վերջինիս փոխարինում է եկեղեցու առջևի հրապարակը: Հուշարձանի հազվագյուտ ձևը որոշ ուսումնասիրողների ենթադրել է տվել, որ այն նախատեսված է եղել պատերազմ մեկնող զորքերի համարայստեղից էլ նրան տրված   «զորաց» անվանումը:

 Եկեղեցու խորանը երկու կամարակիր սյուներով բաժանվում է երեք մասի: Արևմտյան պատի ամբողջ կենտրոնական մասը  գրավում են երեք լայնանիստ կամարները, որոնց շնորհիվ խորանն իր ամբողջ բացվածքով տեսանելի է դրսից: Այս պատի լայնքով ներսից մի լայնաթռիչք կամար է ձգվում, որի թռիչքը հավասար է խորանի թռիչքին: Կամարն իր վրա կրում է եկեղեցու արևմտյան պատի վերին մասերի ամբողջ որմածքը և դրսից տեսանելի չէ: Մեկ մետր բարձրությամբ բեմի վրա դրված է սեղան: Կիսաշրջան խորանը կենտրոնում ունի դեպի դուրս նեղացող մեկ պատուհան: Նման մի պատուհան էլ բացվում է արևմտյան հատվածի վերնամասի կենտրոնում: Երկու ավանդատներն էլ  ունեն արևմուտքում բացվող մուտքեր, արևելքից բացվող մեկական պատուհաններ, երեքական խորշեր, փոքրիկ խորան և ցածր բեմ: Հյուսիսային ավանդատունը մուտք ունի դեպի բեմ: Արևմտյան ճակատի վերնամասում ագուցված են երեք փոքրիկ խաչքար:

Եկեղեցու հարավային ճակատին արևային Continue reading