451 Թ. ԱՎԱՐԱՅՐԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ ԵՎ ՎԱՅՈՑՁՈՐՅԱՆ ՀԻՇԱՏԱԿՆԵՐԸ


451 Թ. ԱՎԱՐԱՅՐԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ ԵՎ ՎԱՅՈՑՁՈՐՅԱՆ ՀԻՇԱՏԱԿՆԵՐԸ

Ինչպես պատմությունից մեզ հայտնի է, հայոց կյանքը հարուստ է բուռն իրադարձություններով: Խաղաղ, ստեղծագործ աշխատանքին բազմիցս փոխարինել են պատերազմները և հայ մարդը, իր կամքից անկախ, արարելու փոխարեն իր հայրենիքն է պաշտպանել: Այսպիսի վառ օրինակներից մեկն Ավարայրի հերոսապատումն էր, ուր միմյանց դեմ ելան հավատի ու հավատուրացության, հայրենիքի և ստրկացման իրարամերժ գաղափարները: Ավարայր էին եկել ոչ միայն հայոց ռազմական  ուժը, այլ նաև մտքի ու հոգու, լույսի ու Ավետարանի, հողի ու հայրենիքի մշաակները:

451 Թ. ԱՎԱՐԱՅՐԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ ԵՎ ՎԱՅՈՑՁՈՐՅԱՆ ՀԻՇԱՏԱԿՆԵՐԸ

Ավարայրի սուրբ պատերազմի մասին խոսելիս անհրաժեշտ է հիշել Վայոց Ձորի տարածքումտեղի ունեցած ճակատամարտերը, որոնց մասին հիշատակվում են պատմիչներԵղիշեի,Ստեփանոս Օրբելյանի և այլոց գործերում:

451 Թ. ԱՎԱՐԱՅՐԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ ԵՎ ՎԱՅՈՑՁՈՐՅԱՆ ՀԻՇԱՏԱԿՆԵՐԸ451թ. Ավարայրի ճակատամարտից հետո հայոց զորքի մի մասը Արփայի հովտով նահանջում է դեպի Վայոց Ձոր՝ այնտեղից Արցախ անցնելու համար: Պարսկական զորքն սկսում է հետապնդել: Հայկական զորքը հասնում է Սրկղոնք /հետագայում՝ Խոտորալեզ, ներկայիս՝ Եղեգնաձոր/ բնակավայր և ամրանում մեծ ու կոփածո քարերով կառուցված բերդում: Մեծաթիվ պարսկական զորքը շրջապատում է բերդը: Սկսվում է նոր մի ճակատամարտ, փաստորեն, Ավարայրի շարունակությունը: Չկարողանալով հաղթել, հայերը ճեղքում են պարսիկների շրջապատումը և շարժվում դեպի Վայոց Ձորի լեռները՝ Եղեգյաց ձոր-Անգեղաձոր-Արտաբույնք-Ցախաց քար ուղղությամբ:

Նախ ասենք, որ Վարդանանց պատերազմի ժամանակ՝ 451թ. Հայոց կաթողիկոսն էր Հովսեփ Վայոցձորեցին (ծնված Վայոց Ձորի Հողոցիմ գյուղում), որին 454թ. Տիզբոնում տեղի ունեցած դատավորության ընթացքում համարձակ ելույթից հետո Ղևոնդ երեցի և մյուսների հետ գազանաբար սպանում են Նյուշապուհ քաղաքի մոտ: Continue reading

Advertisements

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Հայ միջնադարյան պատմիչներից Օրբելյանների մասին հանգամանալից տեղեկություններ է հաղորդում Ստեփանոս Օրբելյանը: Որպես Օրբելյան տան ներկայացուցիչ, նա  առանձնահատուկ վերաբերմունք ուներ իր նախնիների հանդեպ ու հպարտ էր Օրբելյանների տոհմի ներկայացուցիչը լինելու համար: Հենց այդ հանգամանքից էլ ելնելով, նա Սյունիքի պատմությունը շարադրելիս ընդգծել է Օրբելյանների գործունեությունը: Հետևելով հայ պատմագրության ավանդույթներին՝ Ստեփանոս Օրբելյանն իր տոհմի ծագումը տանում է դեպի դարերի խորքերը՝ այդ տոհմի շուրջ հորինելով բազմաթիվ պատմություններ կամ գրի առնելով արդեն վաղուց եղածները:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

 Այդ պատմությունները նման են այն ավանդություններին, որոնք հյուսվել են հայկական այլ նախարարական տոհմերի` Բագրատունիների, Մամիկոնյանների, Արծրունիների և մյուսների շուրջը: Սակայն պետք  է նկատի ունենալ, որ Օրբելյանների մասին պատմիչի հաղորդած ոչ բոլոր տեղեկություններն են ավանդական: Ավանդական են միայն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերվում են տոհմի ծագմանն ու նրա պատմության նախնական ժամանակներին: Իսկ ինչ վերաբերվում է Օրբելյանների պատմության հետագա ժամանակներին, ապա  Ստեփանոս Օրբելյանի «Սյունիքի պատմությունը» մնում է որպես հավաստի և վստահելի սկզբնաղբյուր, որտեղ պատմիչը գրի է առել այն ամենը, ինչի ականատեսը ինքն է եղել, և բացի այդ պատմիչն օգտագործել է նաև այլ աղբյուրներ:

Վայոց ձոր. Նորավանքի մեկենասները` հայոց Օրբելյանները

Ստեփանոս Օրբելյանը Օրբելյանների ծագումը հասցնում է գրեթե մինչև Հայկ նահապետի և եղբոր` Քարթլոսի ժամանակները։

Ըստ նրա, հենց այդ ժամանակ Վրաստանում անսպասելիորեն «Ճենաստանից» Continue reading

Վայոց ձոր. Գնդեվանք


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Գնդեվանքը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության կարևորագույն հուշարձաններից է: Այն գտնվում է Վայոց ձորում, Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճում, նրա ձախափնյա հարթակներից մեկի վրա, Գնդեվազ գյուղից 1 կմ արևմուտք: Հեքիաթային գեղեցկություն ունեցող այս վայրում Գնդեվանքը շրջակա բնության հետ մի ամբողջականություն է կազմում:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Մեզ հասած ավանդության համաձայն, վանքը 40 օրում կառուցել է Սյունաց Սոփյա իշխանուհին՝ վաճառելով իր վերջին հարստությունը՝ գնդերը, որի պատճառով էլ վանքը կոչվում է Գնդեվանք:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ստեփանոս Օրբելյանի վկայության համաձայն, վաղ ժամանակներում վանքի տեղում եղել է ուխտավայր: Վայրի դիրքը, բնական գեղեցկությունը հրապուրում են Սյունյաց Սոփյա իշխանուհուն և նա որոշում է եկեղեցի կառուցել: Շինարարական աշխատանքները ղեկավարում է Եղիշե նկարիչը, որը միաժամանակ նկարազարդում է  եկեղեցու պատերն ու առաստաղը:

Վայոց ձոր. Գնդեվանք

Ըստ Ստ.Օրբելյանի՝ այստեղ մեծամեծ ճգնությամբ աչքի է ընկել Continue reading

Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ


Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

ՀովհաննեսՕրբելը   նախնական կրթությունը ստացել է Նորավանքում, հետագայում  ուսումը շարունակել է Գլաձորի համալսարանում` Եսայի Նչեցու մոտ: Որպես երախտապարտ աշակերտ, նա մեծ աջակցություն է ցույց տվել Գլաձորի համալսարանին։

Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Հովհաննես-Օրբելի գործունեության մեջ կարևոր տեղ է գրավում հակաունիթորական պայքարը: Այս շրջանում ունիթորները կամ միարարները, փորձում էին Հայոց եկեղեցին դավանափոխ անել և ենթարկել Հռոմի պապի իշխանությանը: Այս առումով հատկանաշական է կաթողիկոս Կոնստանդին Գ Կեսարացուն /1307-1329 թթ./ հասցեագրված նամակը, որի տակ ստորագրած Հովհաննես-Օրբելը, Ստեփանոս-Տարսայիճը և Եսայի Նչեցին իրենց խիստ բողոքն են արտահայտում Կիլիկիայի միարարական ձգտումների հանդեպ:

Վայոց ձոր. ՆՈՐԱՎԱՆՔԻ ՆՎԻՐՅԱԼ ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՅՐԵՐԸ

Հովհաննես-Օրբելը նաև գրի և գրչության մարդ է եղել: Նրա մասին առաջին Continue reading